DE SAMENSTELLING VAN HET DUINZAND VAN NEDERLAND. 47 



wier driehoekige vlakken sterk schitteren. Dit behoeft ons, met het oog op de 

 aanzienlijke hardheid (H = 6 h 7) van magnetiet, niet te verwonderen. Enkele 

 malen merkt men ais afstomping der kanten Dog het rhombendodecaëder coO 

 op, dat ook, doch zeldzaam, zelfstandig optreedt, en dan gemakkelijk aan den 

 ruitvormigen omtrek der kristalfacetten te herkennen is. Aan gebroken kris- 

 tallen kan men verder fraai de schelpvormige breuk van het Fe 3 4 waarnemen. 



Het magneetijzer is geen zuiver Fe 3 4 , daar het een duidelijk merkbaar be- 

 drag aan titaanzuur bevat. Dit laatste komt in de magnetiet-octaëders — waar- 

 schijnlijk isomorph gemengd met het Fe 3 4 — als 2 (Fe O), Ti () 3 voor, en kan 

 door smelting van het magneetijzer met KH SOj. en koking der verdunde koude 

 waterige oplossing gemakkelijk aangetoond worden. 



De hoeveelheid magneetijzer, die door zware vloeistoffen of door een magneet 

 uit het duinzand is te verwijderen, is slechts zeer gering n.1. slechts ca. 0.05 pCt. 

 Dit is zeer belangrijk, omdat het magneetijzer een van die mineralen is, welke 

 het meest tot het karakter van het zand bijdragen. Zoo bevat bijv. het rivier- 

 en zeezand op Java groote hoeveelheden magneetijzer, die reeds met het bloote 

 oog gemakkelijk te onderscheiden zijn. Alle eenigzins basische gesteenten, 

 zoowel eruptieve (basalten, andesieten, diabazen, diorieten enz.) als kristallijne leien 

 (chlorietleien, amphibolieten enz.) leveren allen vrij veel magnetiet in hun ver- 

 weeringsgruis. Daar het reeds door een aantal van mineralen waarschijnlijk 

 gemaakt is, dat in het kristallijne oer- of grondgebergte hoofdzakelijk de oor- 

 sprong van het duinzand is te zoeken, leert de buitengewoon geringe hoeveel- 

 heid magneetijzer ons weer, dat het meer bepaaldelijk de ijzerarme, kiezelrijke 

 leden van dit grondgebergte zijn, dus granieten, gneissen en glimmerleien, die 

 het materiaal voor het duinzand geleverd hebben. * 



* Daar de geringe hoeveelheid magneetijzer zou kunnen toegeschreven worden aan een verweering 

 (oxydatie) van het Fea 4 , wil ik hier nog vermelden, dat magneetijzer een buitengewoon weerstands- 

 vermogen tegen verweering bezit. Terwijl in verweerde basalten of' andesieten bijna alle bestand- 

 deelen geheel ontleed zijn, treft men de scherpe magnetietoctaëders in de roode verweeringsklei 

 aan. Stroomt hierdoor water, zoo spoelen de magneetijzeroctaedertjes bij een en vallen door 

 hun schitterenden glans spoedig in 't oog. Herhaalde malen heb ik dit in vulkanische streken van 

 Java kunnen waarnemen. Ook chemisch kan het verschijnsel eenigszins verklaard worden. Fe 3 () 4 toch 

 is even goed een spinel als Mg O, Al 2 3 , en heeft als zoodanig een buitengewoon weerstandsver- 

 mogen tegen chemische invloeden, (zoo worden aluminium-silicaten, als veldspaat, en ijzersilicaten, 

 als olivien, gemakkelijk ontleed, doch spinel en magnetiet niet). 



