18 DE OMVANG VAN HET HAARLEMMERMEER EN DE MEKEN WAARUIT HET 



Het is mij niet mogen gelukken, een exemplaar van de kaart van 1575 te 

 zien. Wellicht is deze kaart met de Spanjaarden verdwenen, en nog in Spanje 

 te zoeken, evenals het werk dat Jacobus van Deventer * eenige jaren vroe- 

 ger voor koning Philips II verrichte; wellicht ook zijn er van den houtsnêe- 

 druk slechts weinige exemplaren vervaardigd. Zeker is het dat de kopergravure 

 van 1610 door eene bijzonder vaardige hand moet zijn gesneden, en — wat 

 zeer gelukkig is — een op enkele fouten van geringe beteekenis na volkomen 

 trouwe kopie der uitgave van 1575 moet zijn. Anders zouden er de in 1574 

 door de Spanjaarden opgeworpen schansen om Leiden, voor de belegering die- 

 nende, niet op voorkomen, maar had de copiïst die zeker weggelaten, en anders 

 zou de uitbreiding van Amsterdam van 1585 er wel op zijn gebracht. 



Enkele malen heeft de graveur zich bij het nasnijden van zijn model vergist 

 door op den steen de letters niet in spiegelschrift, maar in gewoon schrift te 

 graveeren, zoodat zij op de kaart in spiegelschrift staan; bijv. Ostent en Westent 

 bij Aalsmeer, Schoot bezuiden Nieuwveen, enz. Een andere fout is het gevolg 

 van het graveeren in spiegelschrift, namelijk dat de Wijde A nabij Hoogmade 

 wordt genoemd : Mijda. Hier is de "W bij vergissing door den graveur die 

 gewoon was in spiegelschrift te graveeren, op den kop gezet. 



Eéne verandering van beteekenis is (behalve de toegevoegde opdracht aan de 

 Staten van Noord-Holland f en West-Friesland, die er zeker door Beeldsnijder, 

 die de kaart voor den koning van Spanje maakte, niet op geplaatst kan zijn) 

 wellicht in de oorspronkelijke kaart gebracht. De Zijpe namelijk, die van 1570 

 tot 1597 met de zee gemeen lag, komt op de kaart van 1610 als bedijkt en 

 verkaveld voor. 



Nu is het mogelijk dat Beeldsnijder in 1575 gedacht heeft dat die polder 

 wel weder spoedig droog zou zijn, en hem daarom nog in den toestand van 

 vóór 1570 geteekend heeft, maar waarschijnlijk is dit niet§. 



Het feit dat Beeldsnijder en zijn helper twee jaren aan deze kaart gewerkt 

 hebben, waarin zoowel de opnemingen als het in kaart brengen en het gra- 

 veeren verricht zijn, is een duidelijk bewijs dat de kaart niet vervaardigd is op 



* Zie omtrent hem Hoofdstuk I. 



f Dit Noord in Noord-Holland moet een fout van den uitgever zijn. 



§ Omtrent de geschiedenis van de Zijpe vinden wij in de beide werken van Mr. G. De Vries Az., 

 De Kaart van Hollands Noorderkwortier in 1288, blz. 28 en 29, en Het Dijks- en Molendeduur in 

 HollaruVs Noorderkwartier onder de Grafelijke llegeering en gedurende de Republiek, blz. 210, een 

 aantal bijzonderheden; daaruit blijkt dat ook vóór 1570 deze polder eigenlijk nimmer of althans 

 hoogstens enkele jaren droog geweest is. Reeds kort vóór 1388 werd de bedijking op aandringen 



