90 DE OMVANG VAN HET HAARLEMMERMEER EN DE MEEEN WAARUIT HET 



de oppervlakte veen ; naar het midden wordt deze laag dunner, zoodat zij daar 

 over het algemeen slechts 0.20 a 0.60 M. dik is en soms bijna geheel ontbreekt. 

 Ook langs de randen der eilandjes (Ruigoord en de Hoorn, beide bij de droog- 

 making nog bestaande, Jan-Rebellenivaard, Buiten- Heining en Hoeksnes, op oude 

 kaarten nog voorkomende, maar bij het begin der droogmaking onder water bedol- 

 ven, en eindelijk twee eilandjes bewesten den Hoorn, door Van Bemmelen met de 

 letters F en G aangeduid, die zelfs op de oudste kaarten niet meer voorkomen) 

 reikt het veen tot aan of nabij de oppervlakte, en neemt van daar uitgaande 

 geleidelijk in dikte af. Boven op dit veen heeft zich gedurende de laatste 

 eeuwen bijna overal een nieuwe kleilaag afgezet. Deze klei is door de Zuiderzee 

 met den vloed aangevoerd. De genoemde eilandjes evenals een deel van den 

 in het Y uitstekenden polder Buitenhuizen, de Heiningpolder en de Overbraker 

 Bolder, hebben eene bijzondere samenstelling, daar er een kleilaag aanwezig is 

 tusschen het veen, iets hetgeen ook gevonden is bij het Bikkerseiland, te Am- 

 sterdam aan het Y gelegen. 



Van Bemmelen houdt deze eilandjes voor overblijfselen van de oude lagen, 

 waarvan een deel verdwenen is even als in het Haarlemmermeer. Hij stelt 

 de zaak aldus voor. Het Y was een veengrond, waardoor een waterloop ging 

 en waarin waarschijnlijk meertjes geweest zijn. 



Sedert het ontstaan van de Zuiderzee is de waterstroom (vloed en eb) krach- 

 tiger geworden ; het zeewater stroomde door het Y en dan door Noord-Holland. 



De veenlagen sloegen af, en het profiel is aldus geworden 



blauwe klei 



De eilandjes bleven over in den vergrooten plas (het Y). De vloed bracht klei 

 aan, en zoo heeft zich een kleilaag in de kom afgezet. 



Van Bemmelen wijst op de merkwaardige omstandigheid dat de overge- 

 bleven eilandjes in de bovenste 4 a 5 M. niet geheel uit veen bestaan, maar 

 uit klei- en veenlagen. Hij knoopt daaraan de vraag vast of deze kleibanken, 

 die dus in voorhistorischen tijd gevormd zijn, en op de blauwe-kleilaag rusten, 

 ook bevorderlijk kunnen geweest zijn aan de vulling van de groote watervlakte 

 tusschen diluvium en duinketen met veen, omdat zij die als het ware in een 

 reeks van binnenmeren verdeelden. 



Naar aanleiding hiervan zij het volgende opgemerkt. 



Wij zien op de oude kaarten, en vooral daar, waar de bodem uit veen be- 

 staat, het land met tallooze meren van allerlei grootte bezaaid. Deze zijn in 

 de veenstreken van Noord- Holland vereenigcl door tallooze meer of minder 

 breede wateren. Waar daarentegen om een meer op grooten afstand geen 



