ONTSTAAN IS, OP VERSCHILLENDE TIJDEN VOOR DE DROOGMAKING. 91 



andere meren aanwezig waren, zooals in Zuid-Holland bezuiden den Leidschen 

 Rijn, vond men slechts onbeduidende wateren. 



De Heer Van Bemmelen, dien ik raadpleegde over de vraag, wat de reden 

 der uitbreiding van de veenmeren is, deelde mij als zijne beschouwingswijze 

 het volgende mede : 



„De oorspronkelijke laagveen-vorming heeft plaats gehad in voorhistorischen 

 „tijd; zij heeft zich over een aanmerkelijk deel der oppervlakte uitgebreid, die 

 „besloten ligt binnen de diluviale grenzen in Nederland en de duinketen. Zij 

 „heeft in verschillende tijdperken plaats gehad. Behalve de veenlagen, die thans 

 „op grootere diepte liggen en de derrielagen onder de zeeklei vormingen van : 

 „Hunsingo, Fivelingo, Oostergo, Westergo, West-Friesland, de (thans verdwenen 

 „of afgeslagen) kleilanden in de Zuiderzee, Delfland, Schieland en Zeeland, 

 „vinden wij vele ruimten tusschen de kleilanden tot aan de oppervlakte met 

 „laag veen gevuld. De geschiedenis dier veenvorming, evenals van de klei- 

 „ vorming, laat zich nog niet in bijzonderheden terugvinden *. Een deel veen 

 „is in zoetwater, een ander in brakachtig water gevormd. Het rust voor het 

 „grootste gedeelte op de lagen eener oudere kleivorming (de zoogenaamde 

 „blauwe klei). 



„Op welke wijze tusschen dat veen, hier en daar, stukken gevormd zijn die 

 „ten deele of geheel uit klei bestaan, en die later tusschen het afgeslagen veen 

 „als eilandjes zijn achtergebleven — zooals b.v. het Y — dit laat zich voor- 

 eerst evenmin terugvinden. Wellicht zijn zij op vele plaatsen van oudere 

 „dagteekening dan de veenlagen, waartusschen zij voorkomen. 



„In die venen hebben een groot aantal veenmeren en veenstroomen bestaan, 

 „waarvan wij een aantal nog kunnen terugvinden, en bovendien hebben de 

 „groote rivieren of armen derzelve hunnen weg daardoor gevonden. In den 

 „loop der eeuwen of jaarduizenden moeten in het veengebied voortdurend ver- 

 anderingen hebben plaats gehad. De grootste verandering is deze, dat het 

 „vroeger gevormde veen weder afgebroken werd, na het verwijden der zeegaten 

 „en wadden en het ontstaan van nieuwe zeegaten, waarbij de Zuiderzee, de 

 „Lauiverzee en het laatst de Dollar d zijn ontstaan. De oorzaken van die ver- 

 anderingen en de daardoor voortgebrachte slooping ter zijde latende, zoo is 

 „het toch waarschijnlijk dat dit tijdperk omstreeks den Romeinschen tijd reeds 



* //In het midden gelaten blijft hier dus, welke kleilanden ouder zijn dan de veenlanden of om- 

 //gekeerd. De studie van de geschiedenis der opvolgende alluviale klei- en veenvorniingen is in 

 //den laatsten tijd weder hervat geworden. Men raadplege bijv. : Dr. J. Lorié's Contributions a la 

 ii geologie des Pays-Bas, V, (1890)." 



