ONTSTAAN IS, OP VERSCHILLENDE TIJDEN VOOR DE DROOGMAKING. 139 



HOOFDSTUK XVI. 



GEGEVENS VOOR DEN TOESTAND VÓÓR 1544. 



De in Hoofdstuk II behandelde kaart van Brutns, in het bezit van den 

 Heer Beels, vermeldt wel dat zij is vervaardigd in 1591, maar de oude toe- 

 stand, die daarop voorkomt, wordt niet gezegd' te zijn van 1531. Er wordt 

 slechts gezegd dat er op vertoond wordt hoe het Spieringmeer en het Haar- 

 lemmermeer „van ouds" van elkander afgescheiden waren zonder eenige door- 

 tocht of waterloozing ; en hoe „van ouds" het Haarlemmermeer en het Leidsche 

 Meer van elkander waren afgescheiden, zoodat men, van Hillegom naar Amster- 

 dam of Utrecht rijdende, slechts één water behoefde te passeeren, waar men 

 met een schouw overgezet werd. 



Visscher heeft, toen hij de kaart van Bruyns door den druk bekend maakte, 

 de woorden „van ouds" te onbestemd geacht, en heeft daarvoor een bepaald 

 jaartal in de plaats gesteld, dat echter uit zijne verbeelding is voortgesproten. 

 Hij moet gedacht hebben : Bruyns zal wel van oude menschen de noodige in- 

 lichtingen gehad hebben hoe in hunne jeugd de toestand was ; stel dat die 

 oude lieden 80 jaar waren, dan konden zij zich den toestand toen zij 20 jaar 

 waren, wel herinneren, en dus zal het „van ouds" beteekenen 60 jaren geleden, 

 of in 1531. Hij kende de neiging der koopers zijner kaarten naar een bepaald 

 jaartal, voor iets dat hun natuurlijk veel meer belang inboezemde dan ons. 

 Immers de vraag hoeveel de uitbreiding van het Haarlemmermeer bedroeg, was 

 toen, met het oog op de nog te verwachten vergrootingen, van practischen, thans 

 slechts van historischen aard. 



Evenals het jaartal 1531 voor den eersten toestand op de kaart van Bruyns 

 eene uitvinding van Visscher is, zoo is ook hoogstwaarschijnlijk in de in 

 Hoofdstuk I vermelde aanhaling uit Van Leeuwen's Batavia Illustrata het 

 jaartal 1508 onjuist. 



Bodel Nuenhuis zegt * : „Kunnen wij niet, zonder grootspraak, zeggen dat 

 „de vroegste Landmeters, Kaartteekenaars en Kaartgraveurs in de Nederlanden 

 „te vinden waren. Zij ïooken op, in het midden der XVl de Eeuw in België; 

 „want zelfs Jac. van Deventer gaf zijne kaarten te Mechelen uit; en ze kwa- 



* In zijn aangehaald stuk in liet Instituut, blz. 316. 



