ONTSTAAN IS, OP VEBSOHILLENDE TIJDEN VOOR DE DROOGMAKING. 143 



„land van den Vrijen in 1610 en 1617 gemaakt, om te dienen in processen, 

 „zooals van den Abt van St. Pieter, Jacob Cats en welligt van anderen." 



En op blz. 17, naar aanleiding eener kopie der kaart van 1274: 



„Op de kaart: „Ten tijde van grave van Dampiers, grave van Ylaanderen 

 „was de gelegenheid van dese kaarte figurative betoogt" (zie tot aanvulling 

 „van dezen onzin de vorige kaart ; men leert er uit hoe de copiëerders te werk 

 „gingen)." 



Dit laatste is ook zeer leerzaam voor de waardeering van hetgeen door Vis- 

 schee, Van der Aa, Bolstra en anderen op het gebied van de geschiedenis 

 van de uitbreiding van het Haarlemmermeer is verricht. 



Het is niet waarschijnlijk dat er een kaart van 1508 bestaan heeft, waarop 

 Van Leeuwen de voorstelling van een man, die met een kodde droogvoets van 

 Bijnsater wonde naar Hillegom ging, kan gezien hebben. In elk geval moet die voor- 

 stelling op een, toen de kaart gemaakt werd, in het verleden liggend tijdstip 

 geslagen hebben, want in 1508, dit blijkt overtuigend uit de verklaringen in 

 Hoofdstuk IX, kon men niet meer tusschen het Oude Raarlemmer- en het 

 Leidsche Meer door loopen. Daar nu in 1508 de kunst van kaartenmaken hier 

 te lande nog nagenoeg niet beoefend werd, is het niet te denken, dat er in dat 

 jaar een kaart gemaakt is, waarop bovendien zulk eene voorstelling voorkwam. 

 Het komt mij niet onmogelijk voor, dat het jaar 1508 verkeerd is, en b.v. 

 1588 of 1608 moet zijn. 



Volgens de verklaringen, in Hoofdstuk IX vermeld, heeft er een weg ge- 

 loopen van Haarlem naar Amsterdam en Utrecht bezuiden het Spieringmeer, 

 en kon men, met een polsstok gewapend, van Hillegom naar Aalsmeer komen, 

 waarbij alleen een veer gepasseerd moest worden. 



Bij de droogmaking is geen spoor dezer wegen gevonden. Staring zegt * : 

 „Zoo had men algemeen verwacht de puinhoopen van de dorpen die in het 

 „Haarlemmermeer verzwolgen zijn, op den bodem te zullen wedervinden. Alles 

 „echter wat er is aangetroffen, heeft zich bepaald bij de grondslagen van den 

 „toren van het dorp Rijk, en daardoor is volkomen het gevoelen van diegenen 

 „bevestigd, welke gelooven, dat het meer zich langzamerhand uitgebreid heeft 

 „ten koste van de omliggende veengronden. Er is slechts veen weggeslagen 

 „en de uitbreiding heeft zoo langzaam plaats gehad, dat er overvloedig tijd ge- 

 „weest is om de huizen af te breken en naar elders weg te voeren. Men moet 



* De Bodem van Nederland, Ie deel, blz. 23. 



