176 DE OMVANG VAN HET HAARLEMMERMEER EN DE MEREN WAARUIT HET 



Liethemuthon. Leimuiden. 



Rinsaterwald. Rijn sater 'ivoude. 



Asclekerwald. Esselijkerwoude. Op de kaart van Balthasar (zie Plaat II) 

 vindt men een ambacht: Heer-J 'acobswoud, anders Esselijkerwoude; dit woord 

 „anders" staat hier voor „of." Heer- Jacobs woude bezat in 1525 eene kerk. Jan 

 De Bakker, de eerste die om des geloofs wil in Holland verbrand werd, was 

 er pastoor. Door de vele verveningen in dit ambacht zijn eerst de meeste huizen, 

 en toen de kerk afgebroken. Men vindt dikwijls heeren Wassenaar van Wonde 

 vermeld. Hunne heerlijkheid is dit Esselijkerwoude. 



In den Tegenwoordigen Staat van Holland* van 1740 wordt gezegd dat te 

 Jacobsivoude eertijds de kerk van Wonde geweest is, doch dat toen niets meer 

 van die kerk te vinden was. Wij moeten de kerk van Asclekerwald zoeken 

 niet waar thans Woubrugge ligt (hier is, hoewel het reeds in 1252 onder den 

 naam Woutbroeke voorkomt f, eerst tusschen 1650 en 1660 een kerk gebouwd) 

 maar bezuiden Rijnsateriooude, op ongeveer denzelfden afstand als Leimuiden 

 ten Noorden van dat dorp ligt. 



Deze drie kapellen lagen dus ongeveer in een rechte lijn, aan een weg, waar- 

 schijnlijk een kade, en althans de beide Noordelijkste tevens langs een water, 

 dat zeker de Liethe, dat is Liede, geheeten heeft. 



In de 8e en 9e eeuw had men zelfs op landgoederen afzonderlijke kapellen 

 gehad, maar reeds in 803 werd er order gegeven om alle onnoodige kerken te 

 slechten, en verboden een kerk te stichten, wanneer de bisschop niet de middelen 

 tot onderhoud van een priester, door den stichter aangewezen, had goedgekeurd, 

 terwijl in 867 werd bepaald dat alle nieuw bebouwde villa's onder de naburige 

 kerk gevoegd moesten worden, en dat men geen nieuwe kerk mocht bouwen 

 tenzij het landgoed eene uitgestrektheid van 4 of 5 mijlen besloeg §. Langs de 

 Liede was dus reeds in 1063 eene vrij dichte bevolking, anders waren er geen 

 drie kerken op een grootsten afstand van l 1 /* uur gaans geweest. Van den 

 Bergh** is van oordeel, dat de meest Noordelijke der drie kerken lag aan den 

 mond van de Liede, dus dat dit water toen in een meer uitkwam, dat dan na- 

 tuurlijk het Leidsche Meer geweest moet zijn. Wellicht was evenwel de Liede, 

 die thans geheel verdwenen is, de natuurlijke uitwatering van het Brasemermeer 

 naar de Dr echt, zooals dit op Plaat Y is voorgesteld. Dan was Liethemuthon de 



* 3e Deel, blz. 393. 



f Van den Bergh, Oorkondenboek, Ie deel, blz. 299. 



§ De Geek, Bijdragen tot de geschiedenis en oudheden der provincie Utrecht, blz. 23. 



** Handboek der Middel-Nederlaudsche Geographie, blz. 68. 



