228 DE OMVANG VAN HET HAARLEMMERMEER EN i)E MEREN WAARUIT HET 



Zelfs nog veel vroeger kenden de Germanen reeds het gebruik van turf als 

 brandstof, zooals blijkt uit de metrische Edda van Saemund Sigfusson : „De 

 „godin Edda baarde eenen zoon, donkervervig van huid, en men noemde zijn 

 „naam Thral. Het vel zijner handen was oneffen, zijne vingers dik, zijne ge- 

 laatstrekken grof, zijn rug gebogen. Deze en zijne broeders legden wegen aan, 

 „zuiverden de velden van onkruid, hoedden de varkens, ontgroeven de venen" *. 



Evenals hertog Albrecht op 9 Juli 1404 het moeren en turf delven in de 

 Groote Zuidhottandsche Waard, om zijn „lants verderffenis te verhoeden," ver- 

 bood f, zonder dat dit de ramp van 17 jaren later verhinderde, verboden 

 Dijkgraaf en Hoogheemraden van Rijnland reeds op 11 Juli 1392 het slagturven 

 onder Rietwijh en Nieuwer kerk en in 1394 dat nabij den dijk, Zijdewinde of 

 Ovenzijdewinde genaamd, die dat hoogheemraadschap aan de Zuidzijde begrensde §, 

 en van lateren tijd vindt men tal van keuren en plakkaten op dit punt, zoowel 

 van Rijnland als van de Staten van Holland en West-Friesland, zonder dat 

 dit, althans aan de Oostzijde van het Haarlemmermeer, het gewenschte gevolg had. 



Aan alle zijden van het Meer werd veen gegraven, echter was de veenderij 

 aan de Noord- en Westzijde daarvan steeds van geringe beteekenis. 



Welke gedeelten het sterkst verveend werden of waren, kan men op de kaart 

 van Beeldsnijder zien. De plaatsen waar hij zijne langwerpige liggende figu- 

 ren, die dit aanduiden, heeft staan, liggen allen ten Zuidoosten van het Haar- 

 lemmermeer, en worden begrensd door : eene lijn, van den Amstel over Amstel- 

 veen naar het Haarlemmermeer getrokken, den Haarlemmermeeroever (Burggra- 

 venveen was er dus ook in begrepen), de Oude Wetering, het Brasemermeer, 

 eene lijn van daar naar Oudshoorn getrokken, den Leidschen Rijn, de Meie, de 

 F ieter-J oosten-V aart (zie Plaat I) en haar verlengde tot waar de Amstel begint, 

 en den Amstel. In de andere ambachten in den omtrek van het Haarlemmer- 

 meer werd echter eveneens verveend, zooals duidelijk blijkt uit de vele keuren 

 op het slagturven, door Rijnland uitgevaardigd. 



Bij het vervenen moesten noodzakelijk eilanden blijven bestaan, waarop de 

 turf kon geplaatst worden om te drogen. Dit is de oorzaak van de honderden 



* Busken Huet, liet Land van Rembrand, Ie deel, blz. 87. 



f Van Mieris, Groot C/iarterooe/e, 3e deel, blz. 791. 



§ In liet Alphalii'liHcJi Register op f/et Oud Archief van Rijnland, blz. 211, wordt eene keur op 

 bet slagturven vermeld van 1317 ; dit is verkeerd gelezen en moet zijn 1392 ; zij beeft betrekking- 

 op Riet u-ijk en Nievwerkerlc, dr daaronder vermelde van 1394 op f] e Zijdewinde; van laatstgenoemde 

 keur is de datum onbekend. Deze keuren zijn ouder dan de als oudste door Pringle (Pleitredenen 

 over het tiendregt 'm <l<' Haarlemmer-meer, blz. 67) genoemde keur van 15 Mei 1109. 



