12 SIDEROZE EN VIVIANIEÏ IN DE ONDERSTE DARGLAAG 



die verderop in het Emmerveen voorkomen, zoo moet dit van elders 

 aangevoerd zijn. Aangezien nu de grondslag van de veenen van 't 

 Emmer Compascuun lager is dan die van het omringende terrein, 

 zoo ligt het voor de hand om de waarschijnlijkheid aan te nemen 

 dat de aanvoer van het ijzer heeft plaats gehad uit de omringende 

 hoogere zandgronden ? 



Moeten de banen van aanvoer in den ondergrond gezocht worden ? 

 Onder de kliplaag is loopzand waargenomen. Of is het opgeloste 

 ijzer (als zuur koolzuur ijzeroxydule) door het bovenwater aange- 

 voerd, dus van boven af in de veenlagen gedrongen, en onder den 

 invloed der veenvorming daaruit teruggehouden ? 



Is de witte klien tegelijkertijd met het veen ontstaan, of later in 

 het reeds bestaande veen gevormd, vóór of na de bedekking met de 

 later daarop gevormde veenlagen ? Is eerst door de eene of andere 

 oorzaak het aangevoerde opgeloste zure koolzuur ijzeroxydule terug- 

 gehouden en na oxydatie opgehoopt als ijzeroxyde, en daarna door eene 

 tweede oorzaak weder herleid tot onoplosbaar koolzuurijzer oxydule? 

 Of is op de plaats zelve dadelijk koolzuur ijzeroxydule gevormd ? 



Die vragen hangen nauw samen met die naar het agens, hetwelk 

 de ophooping en de oxydatien of reductien bewerkt heeft. 



De vraag rijst natuurlijk, of hierbij organismen in 't spel zijn ge- 

 weest. Mocht men die aannemen, dan zoude men misschien tot eene 

 verklaring kunnen komen van het merkwaardige feit dat onregel- 

 matige holten van verschillende grootte en met vertakkingen, die 

 zich als het ware in aderen uitbreiden — men zie de teekening — 

 midden in de veenlaag gevuld zijn met de witte klien, en dat deze 

 stof slechts 1 / 10 aan veenvezeltjes bezit. Het beeld dringt zich op 

 van eene kolonie van organismen die zich heeft uitgebreid, die ijzer 

 heeft opgenomen en weder afgezet, en die daarbij het veen heeft 

 verdrongen of wellicht verteerd (zoodat slechts wat vezeltjes zijn 

 overgebleven). Doch ook dan blijft de vraag : is die vorming eene 

 gelijktijdige van de veenvorming, of is het ijzeroxyde het eerste 

 product? en is dat eerst later, nadat de veenlaag geheel van de lucht 

 was afgesloten geworden, weder tot koolzuur ijzeroxydule herleid? 

 Zooals ik boven heb medegedeeld kon ik geene overblijfselen van 

 ijzerbacterien in de witte klien ontdekken; is die waarneming juist, 

 dan zoude dus voor bovenstaande hypothese daaruit volgen, dat deze 

 organismen weder later verteerd zijn, en hun product (het ijzeroxyde) 

 tot sideroze herleid is. 



Ook de vivianiet-vorming, in haar verband met de siderozevorming, 

 moet verklaard worden. Voor die vorming zijn organismen noodig, 



