DEE HOOGVEENEN VAN ZUIDOOST DRENTHE. L3 



dierlijke weeke deelen en schelpen, hoorns of pantsers, die het 

 phosphoraiur geleverd hebben. Nu is het dierlijk leven in de 

 veen en, in zekere tijdperken barer vorming, rijkelijk aanwezig, en 

 volgens onze onderstelling is de witte klien- en vivianiethoudende 

 laag eene laagvcenvorming 1 ). De phosphorzure kalk der organis- 

 men is, zooals bekend, hun bestendigste bestanddeel, bestendiger nog 

 dan de koolzure kalk. Het ontstaan van phosphorzure kal klagen uit 

 koraalkalk en andere kalksteenen is daarvan het bewijs. Deze phos- 

 phorzure kalk kan zich met de sideroze hebben omgezet in vivianiet ; 

 ook de phosphorzure ammoniak, die bij de langzame ontbinding van 

 dierlijke overblijfselen ontstaat, kan zulks bewerkt hebben 3 ). Ik acht 

 het niet onwaarschijnlijk, dat de vivianiet door enkel scheikundige 

 metamorphose (zonder behulp van organismen) later ontstaan is uit 

 sideroze en de phosphorzure kalk welke de dieren hebben achterge- 

 laten, die in dit lage veen bij deszelfs vorming geleefd hebben. 



Wat nu de sideroze zelve betreft, voorzoover mij bekend is 

 nog geen onderzoek verricht, waaruit zou blijken dat de omzetting- 

 van ijzeroxyde tot koolzuur ijzeroxydule aan de werking van orga- 

 nismen toe te schrijven ware 3 ). Daarentegen is het wel bewezen 

 dat het ijzer onder den invloed van organismen plaatselijk opgehoopt 

 wordt, en wel door de ijzerhoudende Leptothrix en Crenothrix (als 

 ijzerbacterien bekend). Zij behooren tot de laagste levensvormen 

 van de Algen of Zwammen. Het is gestaafd, dat deze organismen 

 in den bodem en in het water leven, zelfs tot 20 Meters diepte. 

 Zij worden ook in grondwater-leidingsbuizen aangetroffen 4 ). Zij 

 hoopen het ijzer, dat als zuur koolzuur ijzeroxydule in het water 

 des bodems opgelost is (en dus in het water der grondwaterleidingen 

 aangevoerd wordt) in hunne geleiachtige schede op, en wel in hoe- 

 veelheden, die zeer groot zijn in vergelijking tot het gewicht dei- 

 draden. 



J ) De Heer Molengraaff heeft mij medegedeeld, dat hij op de eilandjes der veen- 

 plassen bij Kortenhoel' somtijds ware riffen van Dreissenia polymorpha gezien heeft, 

 die met hunne baarddraden aaneengehecht dichte kluwens vormen, welke aan stengels 

 en wortels zijn vastgehecht. 



2 ) Gautier (C. R. 1893 126 1271*, 1491 maakt op deze omzettingen opmerkzaam. 

 Hij heeft gekristalliseerde sideroze van de Pyreneën door behandeling gedurende 200 

 uren, bij 83°, met Ammoniumphosphaat omgezet in Pj 5 . 3 (Fe O). 6 (H 2 O). Het witte 

 of groenachtige vivianiet in de natuur heeft volgens Gautier de samenstelling 

 P„O s . 3 (Fe O). 8H 2 0. 



J ) Ik werd hierin bevestigd door eene mondelinge mededeeling van Dr. Beybmnck. 



') Zie Bakhuis Roozeboom. Onderzoek der A.rnhemsohe Waterleiding 1892. 



