14 SIDEROZE EN VIVIANIET IN DE ONDEESTE DAKGLAAG 



Als zij in van de lucht afgesloten staal waters aanwezig zijn, trek- 

 ken zij allengs al het ijzer tot zich, hetgeen zich als ijzeroxyde op 

 den bodem van het vat verzamelt 1 ). In ijzerhoudende minerale 

 wateren vond Tolomei steeds ijzerbacteriën (bijv. Leptothrix ochracea 

 Kützing). Over de chemische werkingen, die daarbij in 't spel zijn, 

 heerscht geene eenstemmigheid. Winogradsky 2 ) nam aan, dat zij 

 in het protoplasma het opgenomen Fe O tot Fe 2 3 oxydeeren. 

 Molisch 3 ) daarentegen heeft geen ijzer in het protoplasma waarge- 

 nomen, maar meent dat het ijzer iu het geleiachtig omhulsel der 

 cellen wordt opgezameld, en dat de oxydatie van het oxydule tot 

 oxyde een secundair verschijnsel is. 



Het blijkt dus dat de stofwisseling, welke het ijzer in de ijzeror- 

 ganismen (bacteriën of splijtzwammen) ondergaat nog niet tot klaar- 

 heid is gebracht maar een geheel nieuw onderzoek vereischt 4 ). 



i) Tolomei Zeitsclirift f. anorg. Ch. 5. 102. 

 ») Bot. Zeit. 1888. 260. 



3 ) Die Pflanzen in ihren Beziehungen zum Eisen. Jena 1892. 



4 ) Belangrijk schijnt mij eene waarneming toe, die de Heer N. van dek Sleen onlangs 

 heeft gedaan, en mij welwillend medegedeeld. 



Eene proefput van de Amsterdamsche waterleiding, in een duinterrein aan den 

 Zandvoortschen straatweg, werd aldus ingericht. Ter diepte van ±12 meters heneden 

 het terrein werd eene ijzeren, van onderen met gaten doorhoorde pomphuis geplaatst 

 (middellijn 1 d.M. inwendig). Deze pomphuis was omgeven, eerst door eene laag 

 grind, vervolgens door eene laag grof zand en ten laatste door eene laag fijn zand. 

 (De gezamenlijke middellijn dezer kokers 6 d.M.). 



In de pomphuis was eene zinken peilhuis afgelaten (middellijn 0.4 d.M.) van onderen 

 voorzien met een emmertje (lengte 2 d.M.) dat aan de wanden der pomphuis aansloot, 

 om als zandvanger dienst te doen. Ter hoogte van ± 3 d.M. hoven liet terrein was 

 de pompbuis omgehogen, en voerde naar eene zuig- en perspomp op ± 2 M, afstand, 

 die 40 M 3 . in het etmaal oppompte. Kort achter deze hocht was een goed sluitend 

 kraantje aangehracht, waaruit hij het pompen water kon afgelaten worden, onder vol- 

 komen afsluiting der buitenlucht. Nadat de pomp 14 dagen onafgebroken, dag en 

 nacht door, in werking was gehouden, werd de put geopend en de peilbuis opgehaald. 

 Bij onmiddellijke waarneming bleek, dat deze van buiten over hare geheele lengte 

 bedekt was met eene eenigzins slijmerige róód-bruine stof, op sommige plaatsen ter 

 dikte van meer dan 5 m.M. Het emmertje was met diezelfde stof (en water) geheel 

 gevuld en bevatte bijna geen zand. 



De bruinroode stof was weinig samenhangend en was ook inwendig geheel bruinrood. 

 Bij het blootstellen aan de lucht werd zij niet merkbaar rooder. 



Deze proef (na 14 dagen onafgebroken pompen) is nog tweemaal herhaald met 

 dezelfde uitkomst. Vóór het buitenwerkingstellen der pomp werd eerst eene hoeveel- 

 heid water, met alle mogelijke voorzorgen tegen de toetreding van lucht, voor de 

 analyse verzameld. De roodbruine slijmerige stof bestond hoofdzakelijk uit ijzeroxyde 

 en Leptothrix ochracea. 



