lu BIJDKAGE TOT DE WETENSCHAPPELIJKE BIOGEAPHIE 



met oplossingen van een kulizout of van een kalkzout enz. of een 

 mengsel daarvan, wordt beliundeld. 



lli] kan Liiïbig en /rjn navolgers (Z()Ller, Hlïisiskberg, SionMANN; 

 HuusTr,KiN) weerleggen, die deze verseliijnselen door lumne tlieoriën 

 verduisterde)! ^) maar daarentegen aan Vöi.cker reelit doen weder- 

 varen. Bovendien stelt de boven ontwikkelde beschouwing Mulder 

 in staat om de eenzijdigheid, die nog aan Way's theorie aankleefde, 

 op te heffen 2). Way had voor die geleiaehtige silikaten een 

 verwantschapstabel opgemaakt, volgens Avelke de kalk in de oplos- 

 sing de natron uit het silikaat verdrong (zoodat kalk en natron 

 uitwisselden d. i. elkander substitueerden terwijl het zuur op zijne 

 plaats bleef), vervolgens de kali de natron, en de ammoniak wederom 

 de kali verdrong. Mulder toont aan, dat dit te ver gaat, want de 

 verdringing is noch volledig noch eenzijdig. Zij is afhankelijk van 

 de initiale koncentratie aan silikaat en oplossing beiden, zoodat elke 

 basis ten deele de anderen verdringen kan. De kali en de ammo- 

 niak worden wel het meest onder uitwisseling geabsoi'beerd, omdat 

 zij het sterkst gebonden worden, maar cene kalkoplossing of eene 

 natronoplossing kan eenige kalk of natron tegen de drie andere 

 bases uitwisselen. Steeds stelt zich een evenwicht in tusschen het 

 geabsorbeerde en het o])geloste. De overeenkomst tusschen de ver- 

 schijnselen, welke toen omtrent de zoogenaamde metamophose der 

 gesteenten bekend waren, eu de absorbtie verschijnselen in bouwaarde 

 wordt dooi' Mulder uitvoerig aangetoond. Ook de humuskomplexen 

 in de bouwaarde bezitten dezelfde eigenschappen. Zij kumien zelfs 

 bases aan opgeloste zouten met zwakke zuren onttrekken zooals aan 

 karbonaten en silikaten ^). 



De gélatineuse silikaat- en hnmuskomi)lexen zijn alzoo naar 

 Mulder ,,de opbcrgers en bewaaiders der plantenvoedingsstof- 

 fen", — de assimileerende en konserveerende elementen. Zeer 

 merkwaardig schetst Mulder een zekeren initiaaltoestand van rust, 

 waarin men zich den normalen, dus met eene zekere vochtigheid 

 voorzieuen bodem kan voorstellen. ,, Verbleef dus hetgeen in den 



') Liiüur; kende aan de uitwisseling der bases bij de absorbtieverscbijnselen nu 

 eens waarde toe, dan weder niet (zooals Mui.dhu aanwijst). Way's bescbouwingen ver- 

 werpende, dat de basas elkander verdringen naarmate zij sterker geabsorbeerd worden, 

 zoo wil LiKiiu; bierin ,,eene eigene Polizei des Bodens" erkennen, betgecn natuurlijk 

 door Ml'i.üi;i! bestreden wordt. 



Au. Maijioii getuigt van die uitspraak van Liicnic : „das war eine teleulogiscbe Anscbau- 

 ung, die sicli der ecbtea Naturforscliung iiunier als feindlicli erwicsen bat. Lebrb. Agr. 

 Ch. ir. 1. 99. 



') I 49 sqq. 



') II 152 



