VAN G. J. MULDER. 17 



nischc zuren — en door uitwisseling met zoutoplossingen aan deze 

 bases afstaan. Voorts, alles wat de genoegzame verspreiding van 

 oplosbare stoffen, de noodige oxydatien, het in chemische beweging 

 stellen, de goede rotting of gisting in humusstoffen en in organi- 

 schen afval bevordert, draagt tot de vruchtbaarheid eens bodems bij. 

 Ten slotte, de physische toestand van den grond, hare losheid, hare 

 poreusheid, hare kapillariteit, dus het vermogen om gassen op te 

 slurpen, water vast te houden en door te laten — dit alles bepaalt 

 evenzeer de vruchtbaarheid. 



De humus, als een groote faktor der chemische beweging, wordt 

 door Mulder in hare oude eer hei'steld, nadat zij, zooals liij zegt, 

 door LiEBiG was doodgemaakt. Niet alleen omdat zij koolzuur bij hare 

 i'otting voortbrengt, maar ook onulat zij anunoniak en bases in hare ge- 

 latineus koni])lc:\ opneemt, omdat zij (nganische zuren vormt, die weder 

 oplossend op de geleiachtige silikaten werken, — en om nog zooveel 

 meer hetgeen wij nog niet voldoende weten, maai" moeten vermoeden. 



De ])raktijk niet alleen, maar ook het wetenschappelijk onderzoek 

 heeft Mulder's meeningen bijgevallen, ofschoon dit zelden of niet 

 erkend woi'dt. Thans wordt de hunuis als een integreerend en 

 onnusbaar bestanddeel van den bodem beschouwd, die alle bodem- 

 deeltjes doordringt en bekleedt. L' hunuts est Ie (piatrième élément 

 constitutif de la terre arable schrijft Déukrain (1898). Bie Erhal- 

 tiiiifi uitd Verniehruiu) des Humusgehaltes inms in der Mehrzalil der 

 Fill le als eine der wwtitiijsten Aiifgaben der liodenkiiltur hetraehtet 

 toerden, met die woorden besluit Wollny zijne uitvoerige be- 

 schouwingen over het voorkomen, de samenstelling, de werkin- 

 gen van de humus. Haar nut betoogt hij op dezelfde groiulen 

 als Mur.DER, en voegt ei- nieuwe bij ^). De vruchtbaarheid des 

 bodems staat in rechtstreeks verband met de huiuusvorming, zegt 



') Woi.r.NV voert aan: 1" Voor de cliemisclic werkinyen: Humusstofftn (zooals bijv. 

 zoogenaamde humuszure ammonia) kunnen minevale stoffen (zelfs phosphorzuur) vast- 

 leggen, bases aan zouten ontnemen en op tlic wijze nuttige bestanddeelen tegen de 

 oplossende kraclit van het regenwater in den bodem bewaren. Anderzijds gaan van 

 humuszuren weder oplossende werkingen uit op silikaten en pliosphaten; zooals ook van 

 de ontbindingsprodukten van den humus, het koolzuur, de ammoniak. Hierbij worden 

 aangehaald de onderzoekingen van Guanueau, Simon, Ekiiiiorn, Dietrich, Senft (.1872, 

 1875, 1877). Zie ook het onderzoek en de beschouwingen van H. Snyder. C. BI. Agr. 

 Ch. (1898) 27. 654. 



2" Voor (Ie pliysisclic wur kim/en: De humus vermindert de te sterke aankleving der 

 deeltjes en alzoo den scheidingsweerstand, die bij ploegen, eggen enz. te overwinnen is. 

 (PucnNER, SciiAiunAsiAN 188',), 1890). Zij maakt zware bodemsdoürlatender,ligte bodems 

 waterboudender. Zij verbindt zand en klei tot gekruimelde aarde en vormt dus lossere 

 aggregaten (Schloesing). Zij vereffent de temperatuurswisselingen in den bodem, omdat 

 zij de verwarming zoowel als de afkoeling tempert. Zij bevordert wat men noemt de 



VerlKiiid. Kon. Akad. v. Wetensch. {\' Sectie.) Dl. VII. 2 



