18 BIJDRAGE TOT DE WETENSCHAPPELIJKE BIOGRAPHIE 



de Amerikaan Harry Snyder (1897). Vax toen de werking der 

 regenwurmen ^) was in het licht gesteld, door wier ingewand als 

 het ware de aarde der gansche honwlaag doorgaat, erkende men 

 hoezeer die wurmen bijdragen, om de overblijfselen der planten- 

 blaadjes, -stengels, -wortels tot gezonde humus te maken en de 

 aarddeeltjes daarmede te bekleeden ^). Welke belangrijke faktor 

 het leven der mikro-organismen voor de vruchtbaarheid des bodems 

 is, was in 1859 nog onbekend. Eerst in 1800, na de voltooiing 

 van Müt,üer's werk, kwam Pasteur's beroemde verhandeling in het 

 licht '^), waarin hij de kiemen van lagere organismen, welke overal 

 in de lucht aanwezig zijn, als de oorzaken van gisting en rotting 

 (door de Anaerobien) en van vertering (door de Aerobien) aanwees. 

 En het duurde tot 1877 eer Schiaïsing en Müntz en later Waring- 

 ton de salpetervorming door de werking eener bakterie verklaarde, 

 die de luchtzuurstof o}) de anunoniak overdroeg. Wel allerminst 

 dacht men toen aan de mogelijkheid, dat vele der laagste plantaar- 

 dige oi-ganismen en bakteriën, in syndïiose met plantencellen, de 

 luchtstikstof in chemische verbinding zouden kunnen brengen. Maar 

 daarom kan men thans te meer waardeeren, dat Mulder steeds 

 aandrong om bij alle vraagstukken der Agrikultuurchemie //ef onder- 

 zoek 'physiologiscli op ie vatten, en zelf daarin trachtte voor te gaan. 

 ,J'Jene gezonde Ayroloyie is FIi//siologie'' ■*). 



Bij deze beschouwingen wordt Mulder niet moede om de uit- 

 spraak gedurig te herhalen: ,,Niet het qnantuin maar het qiia/e 

 geldt". Het is niet genoeg dat er kali, phosphorzuur, anunonia 

 enz. in den bodem zijn, maar zij moeten in de gélatineuse kom- 



„Gahve" des bodems, d. i. een zekeren graad van losheid met daaraan gepaard vochtig- 

 lieidsgehalte en gehalte aan organische bestanddeelen, welke toestand voor het ehemisme 

 (dus ook voor de gisting in de organische deelen) het gunstigste is. 



*) Door de proeven van Darwin en anderen is het toch gebleken dat de aarde, die 

 door de regenwurmen als voedsel wordt gebruikt en weder uitgeworpen, met het vocht 

 hunner spijsverterings werktuigen (dus met fermenten) wordt doortrokken. De organische 

 deelen worden daardoor tot een humus, die meer gistingsproducten en meer minerale 

 stoffen in oplossing geeft dan de aarde, welke niet door de wurmen is heengegaan. Ook 

 de mieren en andere dieren dragen tot de humusvorming bij. Zie Woi.i.nv's werk: Die 

 Zersetzung der organischen Stoffe und die Humusbildung mit Rücksicht auf Bodenkultur 

 (1897). S. 33—43. 



'') Ik kan niet nalaten hier te vermelden, dat in December 18G8 de bekende Dr. Bhokhs 

 te Utrecht mij in een gesprek opmerkzaam maakte van hoeveel belang het zou zijn om 

 in plaats van chemische analysen te doen, eerst eens nauwkeurig het dierenleven in den 

 bodem te bestudeeren. Hij had vele waarnemingen gedaan, die hem van het gewicht 

 van dat dierenleven overtuigd hadden. 



Ik vermoedde toen niet, hoe juist Dr. Büoers gezien had eu dat een twaalftal jaren 

 later eene reeks van de belangrijkste ontdekkingen op dat gebied zou aanvangen. 



') C. R. 50, 303, 849. 



") III. 434. 



