VAN G. J. MULDER. 21 



en do samenstelling van gclatineus silikaat en liuiuus, bepalen 

 grooten deels de vrnchtbaarlieid, zoowel cheniisch als physisch. 

 Zoo hangen daarvan af: de korreligheid, de loslieid, liet vei-mogen 

 oni Avater zoowel te absorbeeren als door te laten, het vermogen om 

 de voedingsbestanddeelen zoowel te absorbeeren en vast te houden, 

 als om ze den planten af te staan. Mag men niet in deze inzichten 

 de natuurlijke ontwikkeling van Mulüer's denkbeelden erkennen? 



B. Het verlies aan vrachllxuifliekl — de uitputting. 



De ((uantiteitsleer, door Liebig gevolgd, kan ook hier het aller- 

 minst baten ter verklaring, al is het natuurlijk geheel in het alge- 

 meen iraar, ,,dat daar, waar steeds afgaat en niets bijkomt, de rijk- 

 ,,dom vermindert^)". Maar dat eene vermindering van vruchtbaar- 

 heid (eene uitputting) alleen evenredig zoude zijn aan eene ver- 

 mindering van kali, phosphorzuur enz., dus aan de anorganische 

 stoffen, die de })lanten uit den bodem o])nemen en terughouden, 

 dat bestrijdt Mülukr, De oorzaken moeten vele zijn. Wat de 

 chemische oorzaak betreft, die moet niet alleen in een tekort aan 

 kali, phosphorzuur enz. maar vooral in liunne te geringe beschik- 

 baarheid bestaan. De gélatineuse verbindingen hebben plaatselijk 

 aan gemakkelijk oplosbare bestanddeelen verloren. Het silikaat moet 

 hersteld worden. Er kan kali, phosphoi'zuur genoeg zijn, maar 

 zij kunnen te moeilijk in chemische beweging te brengen zijn. 

 Dat er kali-, kalk-, kieselzuur-planten zouden zijn (Liebig), dat één 

 basisch bestanddeel zulk eene beteekenis voor de ontwikkeling der 

 plant zoude hebben, dat de anoi'ganische bestanddeelen zulk een 

 overwegenden rol zouden spelen, — dat acht Mulder ongerijmd ^). 

 Hij neemt dus ook niet aan, dan in zeer be})erkte mate, dat de 

 grond minder vruchtbaar wordt voor een gewas, omdat zij voor 

 eene ])lant, die men eene kalkplant gelieft te noemen, te weinig 

 kyjk bevat — voor eene andere kali})lant, die men eene kaliplant 

 acht te zijn, te weinig kali. Nog veel meei' verwerpt hij, dat de 

 ])lant schadelijke uitwerpselen zoude afscheiden, die o}) den duur 

 den bodem voor haar zouden bederven, zooals Liebig dat wel eens 

 bevk^eerd heeft. 



Het is geheel onjuist, dat men uit de berekening van hetgeen 

 een gewas aan anorganische bestanddeelen uit den bodem wegvoert 

 ■ — of wel uit eene analyse des bodems vé)é)r en na een gewas — 

 zou kunnen afleiden hoeveel die bodem in vruchtbaarheid is afge- 



') 111. 4-24. 

 '■) III. 329. 



