24 BIJDIIA.GE TOT DE WETENSCHAPPELIJKE BIOGRAPHIE 



plaats in liet oog gehouden worden, en de organische zuren van den 

 bodem en den luest zijn evenzoo oplosniiddeleu. Zouten in den niest, 

 zooals anunoniakzouten, gips enz. brengen substitntiëii voort, waardoor 

 kali, magnesia enz. in het l)odemvocht treden. Als men mest met 

 ammonia, kalkzouten enz., kan de nuttige werking in een vrij worden 

 van kali bestaan. 



Voor elke meststof, minerale en organische, gaat dus Muldkr de 

 mogelijke werkingen na, zooals die toen waren na te speuren '); 

 vooreerst wat zij waard zijn dooi' iiaai' gehalte aan luittige liestand- 

 deelen — ten tweede voor de opbouwing van liet geleiachtige 

 silikaat-humus-komplex — ten derde voor het onderluuid der che- 

 mische beweging -). 



Hij trekt daaruit het gevolg dat eene algemcene aanprijzing van 

 eene meststof niet mogelijk is. Immers bovengenoemde werkingen 

 hangen af en van den toestand van eiken bodem en van het te 

 verbouwen gewas. Wat voor één gewas of ééncn akker nuttig is, 

 kan minder nuttig zijn of nutteloos voor een anderen grond of een 

 ander gewas. Ook hebbe men in het oog te houden den tijd wan- 

 neer en gedurende welken de nuttige Averking van den mest (aan- 

 voer en losmaking) voor het gewas moet uitgeoefend worden. Daarom 

 hebben tot nog toe de bemestingsproeven zoo weinig licht gegeven, 

 en bezitten zij zoo weinig waarde. Zij golden slechts voor do toe- 

 standen, onder welken zij genomen werden, en die toestanden zijn 

 nog weinig of niet bekend. 



liet valt MuT,DEK dus gemakkelijk aan te wijzen, waarom Jjkiug's 

 welbekende minerale kunstmest '^) volkomen mislukt is ; die mest 



') IV. 2—%. 



^) Een voorlieeld: Eene bewerking met ammonia of ammonialczout (door LiEnni in 

 1846 en 185(5 meestal onnoodig verklaard, omdat de lucht genoeg ammoniak levert) acht 

 MuLUKR niet alleen nuttig omdat zij veel chemische beweging veroorzaakt, door substi- 

 tutie in het komplex, en kali enz. losmaakt, maar ook om de ammonia zelve. 



De bewering van Liedig daarentegen, dat een acre di<' 10 000 pond stikstof, op [O 

 duim dikte, lievat, niet door P,0 — 60 pond ammoniak tweemalen zoo vruchtbaar kan 

 gemaakt worden, is ongegrond. Waarom zou dit niet mogelijk zijn, vraagt Muldeh, 

 wanneer deze ammonia substitueerend en oplossend werkt. IV. 103. 



Een quantitatieve analyse van organischen mest ter bepaling van C, H en N gehalte, 

 zooals dit toen wel gedaan werd, verwerpt hij natuurlijk, omdat deze niets leeren kan 

 betreffende hetgeen daaruit door chemische beweging (rotting, gisting enz.) als oplos- 

 middelen en als voedsel lïan vrij worden. (IV. l.^l). 



") LiEBiG had 16 morgen slechten grond met zijnen mineralen kunstmest bemest. Vier 

 jaren bleven de goede vruchten uit. Eerst stalmest kon de vruchtliaarheid herstellen en 

 toen hadden de kosten f 8000 bedragen (1855). De oude landbouw, zegt Mulder, zou 

 dit voor veel minder gedaan hebben. IV. 313. Alle landbouwers die dezen kunstmest 

 aanwendden, bevonden dien onwerkzaam. Lieiug heeft dit later moeten erkennen, maar 

 hij schreef het aan verkeerde oorzaken toe. 



