VAN G. J. MULDER. 31 



Duitschlaiid eii dc; andere Gerinaansche Staten overdekken en ook 

 in Engeland, België en Frankrijk nagevolgd zijn. 



Adüli' Mayer ^) zegt: Die moralisclie Eedeutung von Liebig's 

 Anftreten wird nicht geleugnct werden können, wenn es aneh der 

 scharfprnfenden Kritik innner mehr nnd mehr gelingen sollte, das 

 eigentliclie Greifharc seiner Leistungen auf dem Geblete der Agri- 

 knltnrclieniie, das in eineni in sicli abgeschlossenem Satz fertig 

 dargestcïllt werden könnte, in ein Nichfs auf zii lösen '^). 



Het komt mij echter voor, dat het veel gelukkiger voor de 

 ontwikkeling der Agrikultuurchemie zoude geweest zijn, als niet 

 Likbig's niaiir Muldeu's denkbeelden school gemaakt hadden. De 

 dwalingen van Ltebig zijn alle moeten wederlegd worden en nog 

 heden ten dage worden zij wederlegd. Zij hebben dus in 't eerst 

 geene gelukkige richting aan het onderzoek gegeven, al heeft, zoo- 

 ids van zelf s[)reekt, het onderzoek steeds meer licht gebracht en 

 den goeden tce(/ fenig doen vinden. 



Tets dergelijks komt in alle tijdvakken der wetenschap voor. Zoo 

 klaagt DuHEM nog dezer dagen, dat Rerthelot, die gednrende eene 

 reeks van jaren de chemie en de chemici in Frankrijk beheerscht, 

 door zijne Thermochemische dogma's de studie in verkeerde banen 

 gevoerd heeft. In plaats van aan Berthoei.et en St. Cj,aire Devili,e 

 aan te knoopen en de Thcrmodynamiek van Moutier te erkeimen, 

 heeft hij in Frankrijk door zijne eenzijdige en apodiktische wetten 

 de ontwikkeling der chemie in physische richting tegengehouden '^), 

 die sinds in Duitschland, Nederland, Zweden op grootsche wijze is 

 verkregen '*^. 



De denkbeelden van Mui-der, ofschoon zijn werk in het Iloog- 

 duitsch is v(;rtaald ''), hebben geringen invloed uitgeoefend. Toch 

 waren zij de betere, zooals uit het boven aangevoerde gebleken is 

 en zooals de lezing van de nienwste handboeken van Agïicultniu- 

 chemie ons leeren kan ^). Men kan thans beweren, dat de vooruit- 

 gang der Agrikultuur-chemie en -Phvsiek, al is zij betrekkelijk nog 



') Lehrb. II. 1. S. 84. 



^) Ik kursiveer. 



'^) Thermocliiinie à propos d'un livre récent de M. M. Bi;iiTin;i.0T Paris 1897. Une 

 science nouvelle : la Chimie Physique. Bordeaux 1899. 



') Wij mogen hierbij voegen, dat Frankrijk sinds de laatste jaren in H. Lk Ciiatelier 

 en in Duuem zelven hoogst verdienstelijke vertegenwoordigers en medewerkers der nieuwe 

 richting gevonden heeft. 



=) In 1861 door I. Mum.er. 



°) B. V. dat van Ad. Maykr 189G eu het werk van E. Wollnv : Die Zersetzung der 

 Organischen StofTe und die Humushildungen mit Rücksicht auf die Bodenkultur. 1897. 

 Verder de werken van Sciu.ösing, Déhicuain en anderen. 



