EtABDOLOGIÀ. 67 



plaatsen. Vervolgens zoekt men liet vak, dat de schuine rij /r met 

 de kolom h geineen heeft, enz. Is eindelijk de rest, die men over- 

 houdt, kleiner dan de deeler, dan wijzen de rijen, waarin de af- 

 trekkers staan, op den rechterzij rand de termen b, c, e, /', h en / 

 aan, waarvan het quotient de som is. 



De tweedemacht van eenig getal, bv. van npqtv, wordt op het 

 rekenbord voorgesteld door een vierkant van rekenschijven, dat 

 door de diagonaal <rb in twee symmetrische helften verdeeld wordt. 

 Men kan zich de schijven van zulk een vierkant haaksgewijze ge- 

 rangschikt denken; aldus : 



1) de schijf v.v in den linker-bovenhoek van het vierkant, die 

 de tweedemacht van v voorstelt ; 



2) de drie schijven t.v, t.t en /•./, die met de vorige een vier- 

 kant vormen, dat de tweedemacht van to voorstelt; 



3) de vijf schijven q.v, q.t, q.q, t.q en v.q, die met de vier 

 vorige een vierkant vormen, dat de tweedemacht van q tv voorstelt; 



4) de zeven schijven p.v, p.L p.q, p.p, q.p, l.p en v.p, die met 

 de negen vorige een vierkant vormen, dat de tweedemacht van 

 pq tv voorstelt ; 



5) de negen schijven n.v, n.t, n.q, u.p, n.n, p.n, q.n, t.n en 

 v.n, die met de zestien vorige een vierkant vormen, dat de tweede- 

 macht van npqtv voorstelt. 



De rekenschijven onder 2), 3), 4) en 5), die men telkens bij 

 een tweedemacht moet voegen, om weer een tweedemacht te krij- 

 gen, vormen, wat Napier een winkelhaak (gnomon) noemt. De 

 schijf v.v heet het hoofd van de winkelhaken (caput gnomonum). 



Moet men nu omgekeerd uit eenig getal, bv. uit «SçA|ît, d. i. de 

 tweedemacht van npqtv, den vierkantswortel trekken, dan plaatst 

 men rekenschijven langs den rand van het bord naast de vakken 

 x, l, g, 'a, £ en TT, en begint niet het hoofd van de winkelhaken 

 te bepalen, d. i. de rekenschijf van de grootste waarde in de 

 diagonaalrij rt\b, die van xIca'ïtt kan worden afgetrokken, hier v.v. 

 Nadat men de schijven langs den rand van het bord met v.v 

 verminderd heeft, bepaalt men den grootsten winkelhaak, die van 

 de rest xlcKto kan worden afgetrokken. Napier noemt dezen 

 grootstcn winkelhaak den [tassenden winkelhaak (congrnns gnomon) 

 en merkt op, dat zijn uiteinden één à twee schuine rijen lager 

 komen te vallen dan die, aangewezen door de grootste schijf aan 

 den rand van het bord. In ons voorbeeld vormen de schijven t.v, 

 t.t en o. f den eersten passenden winkelhaak. Nadat men er de 

 schijven aan den rand van het bord mede verminderd heeft, be- 

 paalt men den grootsten winkelhaak, die van de rest zlç>. > kan 



