— 369 — 
dat de werkelijke gemiddelde temperatuur waarschijnlijk lager 
zoude zijn dan die in een boorgat bepaald kon worden (Ll. c. 
blz. 314 en 315) en ook lager dan de hoogte van de waar- 
nemingsplaats doet verwachten. Deze veronderstelling wordt 
door de waarnemingen bevestigd. De gemiddelde temperatuur 
is 13°.94 C. (die van een boorgat 15°.3 C.) volgens de hoogte 
berekend (blz. 314) zoude zij 13°.96 moeten bedragen, dus 
is de werkelijke temperatuur ook nog iets lager dan men vol- 
gens de hoogte verwachten zoude, en zoude zij nog lager 
geweest zijn als ik de instrumenten anders geplaatst hadde. 
Het is opvallend, zoo men de op blz. 315 en 316 vermelde 
opgaven der temperatuur-waarnemingen van vroegere onder- 
zoekers met de thans bekende reeks van observatien vergelijkt, 
dat de lagere temperaturen, die vroeger gevonden werden, in 
1897 niet zijn voorgekomen. Immers uit Staat V der Bijlage 
A blijkt dat temperaturen beneden 3° nimmer geobserveerd 
werden en dat ook déze zeer zeldzaam waren (5i° en 6de 
Augustus) en verder dat 6° de laagste temperatuur is die 
door den thermometer meerdere malen werd aangewezen. Hoe 
moet het verklaard worden dat de lagere temperaturen gedu- 
rende het observatietijdperk ten eenenmale ontbraken, terwijl 
ze toch door den Heer vAN GENNEP en anderen herhaaldelijk 
werden waargenomen? Of wij moeten aannemen dat het jaar 
1897 buitengewoon warm geweest is (waarvoor alléén pleit 
dat ook gedurende den drogen moesson de regen nooit geheel 
ophield), òf er blijft slechts deze verklaring over, dat de 
plaatsing der thermometers verschilde van die der vroegere 
waarnemers. Deze veronderstelling is zeker niet gewaagd en 
zal door een ieder beaamd worden, die ooit met thermometers 
door woeste streken reisde (speciale meteorologen uitgezonderd). 
Volgens de ontvangen instructie moest ik de instrumenten 
1} meter boven den beganen grond plaatsen ; daardoor werden 
zij aan de directe uitstraling en de gelijktijdige afkoelende ver- 
damping der grasvlakte onttrokken. Het is wel zeker dat de 
vroegere waarnemers, die slechts over de bergvlakte heentrok- 
ken en niet over thermometerstellages, dikwijls zelfs niet over 
