— 370 — 
den wand eener hut beschikten, hun thermometers niet zoo 
hoog boven den grond geplaatst zullen hebben, 
De waarnemingen die aan deze beschouwingen ten grond- 
slag liggen, wijzen ons dus slechts aan den warmtegraad 
der lucht, die de rechtopstaande mensch inademt maar niet 
den graad van koude, dien zijne voeten ondervinden. Van 
een geneeskundig standpunt bezien zijn deze waarnemingen 
dan ook onvoldoende om het klimaat te beoordeelen Ik deed 
waarnemingen betreffende de warmtegraden der grasbedekking 
(Nat. Tijds. voor Ned. Indië, Deel LVII, blz. 319) en vond dat de 
minimum-thermometer boven de grashalmen zelfs in Januari 
steeds 6° lager wees dan die der lucht. Het verschil zoude 
men bij observatiën in Augustus zeker nog veel grooter gevon- 
den hebben, maar al ware het niet grooter geweest dan 6° dan 
zoude men toch in Juni, Juli en Augustus, gedurende welke 
maanden de luchttemperatuur herhaaldelijk op 5°, 6° en 7° 
daalde (Bijlage A, Staat V), dikwijls ijs gevonden moeten hebben. 
Nog in een ander opzicht heeft men door de wijze van 
plaatsing der instrumenten (hoe juist die van een meteorolo- 
gisch standpunt ook was) een onvoldoend beeld van het klimaat 
verkregen. Immers, ook de temperatuurschommelingen zijn 
door het ontbreken der laagste temperaturen veel kleiner ge- 
worden. De gemiddelde temperatuurschommeling was te Tosari, 
(le. bl. 318) in Juli 10°, op den Dieng 14° en ik besloot 
hieruit dat zij op het Jang-gebergte tot 16 à 20° zoude 
klimmen. In plaats daarvan werd slechts 9.4 gevonden (Bijlage 
A, St. TI) al kwamen dageliĳksche schommelingen van 13° en 
14° in Juni, Juli, Augustus herhaaldelijk voor (Bijlage A, St. IV). 
Nu zal de meer of minder hooge plaatsing der thermometers 
dáár geringen invloed uitoefenen waar, zooals in de vlakte 
van Java of te Tosari, geen oorzaak bestaat voor sterke uit- 
straling en verdamping, echter wel dáár waar deze oorzaken 
wel aanwezig zijn, zooals op het Jang-gebergte (zie Nat. Tijds. 
voor Ned. Indië, Deel LVII, bl. 319 tot 321). 
Ik weet dat gedurende het observatietijdperk zich herhaal- 
delijk iĳzel op het gras vormde, en toch toonde de thermo- 
