— 415 — 
heeft Russe!) aangetoond dat ook boven zandbodem veel 
dauw zich vormen kan, maar dan moet onder de zandlaag eene 
laag van half vergane, organische bestanddeelen liggen, en 
deze ontbreekt te Tosari. In dit geaccidenteerde terrein zou 
zulk eene laag zich niet kunnen vormen; onder den vrucht- 
baren bodem ligt slechts vulkanische asch en verweerd vul- 
kanisch gesteente. 
Wanneer velen de warmte gedurende de ochtenduren zeer 
onaangenaam vinden, zoo is dit aan de Insolatie toe te schrijven, 
die haar kracht verliest zoodra de wolken komen. Door de 
Insolatie is de warmte in de buitenlucht bij lichaamsinspan- 
ning hinderlijk, terwijl men op eene beschaduwde plaats of 
binnenshuis nog over de koude klaagt. Daarom is eene 
aan de zon geöxposeerde kamer zoo veel warmer dan eene 
geheel beschutte kamer, die door eene bergwand of een huis 
aan de zonzijde bedekt is. In de vlakte is de warmteverdee- — 
ling meer gelijkmatig daar eene veel grootere vlakte ver- 
warmd en alles meer gelijkmatig beschenen wordt. In het 
geaccidenteerde terrein van Tosari is een lage dijk voldoende 
om de stralen der ochtendzon tegen te houden, terwijl de 
middagzon, door wolken bedekt, hier weinig werkzaam is. Dus 
moet men hier op een aan alle zijden open terrein bouwen om 
profijt van de warmte der zon te trekken. 
Een huis gelegen in een keteldal of ten Westen van een dijk, 
is gemiddeld 2° kouder dan een vrij gelegen huis. Kort na 
zonsopgang zijn de verschillen nog veel grooter en iseen huis 
dat achter een dijk ligt 4°—54° kouder dan een ander, dat boven 
op dienzelfden dijk staat. 
Maar de mindere warmte, die aan zulke kamers hier den 
naam van „ijskelders” of „ijspaleis” verschaft, is minder be- 
langrijk dan de groote toename der vochtigheid ®). Op de 
1) RusseL. Nature, Vol. 47, blz. 210 en Meteorol, Zeitschrift, 1893, 
bl. 390. 
2) De in kommen, dus beschut gelegen dorpen zijn hier minder ge- 
zond; vooral de influenza heerschte daar in 1893 het sterkst en is na vijf 
jaren nog niet geweken (Ngadiwono), terwijl ze elders verdwenen is. 
LV. 28 
