— 430 — 
West-Java (450—700 M.), Tjepogo (995 M.), Tosari (1777 M.) 
en op het Jang-gebergte (2218 M.) overal is de betrekkelijke 
vochtigheid ongeveer 80 °/,. 
Daar nu Tosari een zeer droog klimaat heeft en de bergsta- 
tions in West-Java voor bijzonder vochtig te boek staaa en 
toch de betrekkelijke vochtigheid (het jaargemiddelde) overal 
dezelfde is, zoo is het duidelijk dat men een klimaat volstrekt 
niet naar jaargemiddelden beoordeelen kan. Daarop zullen 
wij later terugkomen. 
Zoo men den Dampdruk en het Dampgebrek met de tem- 
peratuur vergelijkt, dan moet men den eersten hoog en het 
tweede laag noemen; dit was bij de sterke bewolking dan 
ook niet anders te verwachten. Ter vergelijking beschik ik 
slechts over de cijfers van Batavia en Tjepogo, die ik hier 
laat volgen: 
Batavia. Tjepogo. Tosari. 
Dampdruk 20.52 15.8 11.5 mM., 
Dampgebrek 4.6 3.8 3.0 _mM. 
Dampdruk en Dampgebrek dalen dus beiden naarmate de 
hoogte toeneemt; het eerste is gemakkelijk door de lagere 
temperatuur te verklaren, voor het laatste zou het voor de 
hand liggen de meerdere bewolking aansprakelijk te stellen, 
maar daartegen strijdt dat de hemel te Tjepogo niet meer 
bewolkt is dan te Batavia. 
Slechts dit leert ons bovenstaande vergelijking dat de me- 
teorologische observatiën, die door de tot nu toe meegedeelde 
cijfers uitgedrukt worden, ons geen antwoord geven op 
de vraag waarom Tosari een zoo veel droger klimaat heeft 
dan al de andere bekende plaatsen van Java; veeleer zouden 
deze cijfers het tegenovergestelde doen vermoeden. Aan 
het einde dezer verhandeling zal ik nader op deze tegenstel- 
lingen terugkomen en ze trachten te verklaren. 
De lijnen van Fig. V (Plaat VII) leeren ons den gang van 
den dampdruk en dien van het dampgebrek, alsook dien van de 
betrekkelijke vochtigheid kennen. De lijn van den dampdruk 
vertoont denzelfden vorm als die der temperatuur (zie boven) 
