— 444 — 
zes jaren ligt mijne verzameling van chirurgische en andere 
metalen instrumenten in eene open kast. Overal elders op 
Java zou men elk instument met eene laag vet moeten bestrijken 
om ze voor roest te vrijwaren, te Tosari blijven ze steeds 
blank, geen roestvlekje vertoont zich, ook zonder dat eene 
vetlaag de instrumenten beschermt, en al wijst de hygrometer 
maanden lang 87 à 88°/, vochtigheid. En nude verklaring: 
Om daartoe te geraken moeten wij eerst wolken en stof 
beschouwen. Eene wolk kan zeer dicht zijn, zoodat zij de 
omgeving aan ons oog onttrekt, zonder dat zij met waterdamp 
verzadigd is. Vooral ArrkeN heeft in deze richting zeer be- 
langrijke onderzoekingen ingesteld. Volgens hem hangt de 
wolkvorming (de hoeveelheid waas) direct af van het aantal 
stofdeeltjes in de atmospheer en verder van de vochtigheid der 
lucht. Vochtige lucht geeft veel meer aanleiding tot waas- 
vorming dan droge. Een dicht waas of eene dichte wolk zal 
bij droge lucht veel meer stofdeeltjes tot zijne vorming noodig 
hebben dan bij vochtige lucht. Wolk vorming is dus mogelijk door 
vele stofdeeltjes in eene droge lucht en door weinig stofdeeltjes in 
eene vochtige lucht. Zonder stofdeeltjes schijnt wolkenvorming 
onmogelijk te zijn, althans werd dit nog nimmer waargenomen, 
noch in de vlakte, noch op hooge bergtoppen, noch op zee. 
Te Tosari bevatten de wolken zeer veel stof en dus kan 
er reeds bij geringe vochtigheid wolkvorming plaats hebben. 
Wel ontbreken nog speciale onderzoekingen over het aantal 
stofdeeltjes in zeker volume lucht te Tosari, maar ik kan bewij- 
zen dat dit aantal zeer groot moet zijn. De vrije atmospheer 
boven de vlakte van Oost-Java is zeer rijk aan stofdeeltjes 
tot eene hoogte van 1000, soms tot 3000 M. boven de vlakte. Dit 
kan men van uit Posari, van waar men de vlakte en de om- 
ringende bergen vrij overzien kan, gemakkelijk waarnemen. 
Boven den horizon ziet men eene grijze of grijs-bruine wand, 
die 5 à 10.000 voet hoog is en daarbij zóó dicht, dat men de 
door den „courant ascendant” oprijzende „cumuli” er niet door- 
heen kan zien; men ziet slechts de ronde toppen dezer „cu- 
muli” die boven den genoemden wand uitsteken. Noordwaarts 
