— 450 — 
er op schijnt dan verdampt het water zóó snel, dat de aarde 
schijnt te stoomen; de stoom gaat evenwel niet hooger dan 
ongeveer een voet boven den grond en verdwijnt daarna. 
Dit eigenaardig stoomen duurt zóó lang tot de oppervlakte 
der aarde weer droog is, of de zon door wolken bedekt wordt. 
Locale nevelvorming gedurende den nacht wordt hier nimmer 
geobserveerd, wel op de hoogvlakten van Java die met gras 
begroeid zijn (Jang-plateau) of moerassen bevatten (Diëng). 
Zonder de dagelijksche wolkvorming zou het klimaat alles 
zeer sterk doen uitdrogen, zooals voor de hoogste toppen 
(Semeroe enz.) van Java beschreven werd, doch steeds in min- 
dere mate omdat door de betrekkelijk hooge temperatuur van 
Tosari de dampdruk steeds vrij hoog blijft ; naarmate men hooger 
stijgt zal men den dampdruk zien dalen en de droogte der 
lichamen zien toenemen, vooral bij onbewolkten hemel. Daar 
deze droogte evenwel niet alleen voor de voorwerpen schade- 
lijk is maar ook den mensch zeer onaangenaam aandoet, z00 
is het af te raden, vooral voor zieken, de hoogste bergen als 
woonplaats te kiezen, 
Het verblijf te Tosari wordt dus eenerzijds aangenamer 
door de sterke bewolking, daar groote droogte niet alleen de 
slijmvliezen prikkelt maar ook het zenuwgestel prikkelt en 
afmat; anderzijds, als de bewolking te dicht is of te lang duurt, 
deprimeert het gebrek aan zonlicht melancholieke naturen. 
Wij hebben nog een laatsten (negenden) factor te beschouwen, 
die op de droogte van het klimaat influenceert, dat is de bodem. 
De directe bestraling door de zon zal een geheel verschil- 
lende uitwerking hebben al naar gelang van de geaardheid 
van den bodem. 
In de Alpen doet de insolatie en de uitdroging zich het 
meest op sneeuwvlakten en gletschers gevoelen, in de bergen 
van Java op de zandige aschkegels der vulkanen; de grof- 
korrelige, droge zwarte asch zal de onderste luchtlagen sterk 
verwarmen. Wel is waar vindt men in de omstreken van Tosart 
reeds vruchtbare teelaarde, maar deze is zóó sterk met asch 
gemengd en daarbij zóó weinig beplant, dat zij evenals een droge, 
