— 452 — 
er nog in ’tkort op wijzen, waarom de andere bergstations 
van Java niet zoo droog kunnen zijn. 
Daarvoor moet ik in de eerste plaats er aan herinneren 
dat men steeds geneigd is Tosari met geringere hoogten te 
vergelijken, omdat over ’talgemeen slechts deze bewoond en 
bekend zijn. Dan vergelijkt men evenwel dingen die geheel 
ongelijksoortig zijn, en onder de boven genoemde negen ar- 
gumenten die de droogte van Tosari verklaren, zijn er vier, 
die met de hoogte toenemen en die het duidelijk maken dat 
grootere ‘hoogten (bij overigens gelijke omstandigheden) steeds 
droger zullen zijn dan lagere. Maar op Java zijn buitendien 
de lagere hellingen bijna altijd onder andere omstandigheden 
geplaatst dan de hoogere. De eerste moeten veel vochtiger 
zijn omdat daar, waar de boven de vochtige vlakte gevormde 
wolken de eerste afkoeling ondergaan, ook de meeste con- 
densatie van waterdamp gevonden zal worden, vooral daar 
deze zone veelal ook de meest boschrijke is en de sterke 
uitstraling boven de boomtoppen en de koelte der wouden de 
lucht nog meer afkoelt dan volgens de hoogte te verwachten 
ware zoodat nog meer condensatie zal intreden. Binnen in 
de wouden is het steeds zeer vochtig, de dichte beplanting 
geeft aan den bodem grootere watercapaciteit. Stuit een woud 
de luchtstroomingen dan wordt ook de uitstraling grooter. 
Voor deze en voor de grootere hoogten is verder de bodem 
van grooten invloed, zijne watercapaciteit, zijne permeabiliteit 
enz., verder de geaardheid van het terrein, of zoowel water- 
als luchtstroomingen al of niet gestuit worden. 
Men moet er vooral op letten of er ook locale vochtigheide- 
bronnen zijn, die tot locale wolkvorming aanleiding geven, 
als natte rijstvelden, meren of moerassen. Deze doen niet 
alleen de vochtigheid der onmiddellijke omgeving toenemen, 
maar ook die van de daarboven gelegen hoogten, want in plaats 
van waterdamp aan de lucht te onttrekken doen zij dien in 
hoeveelheid toenemen. Zoo gaan de rijstvelden in het Teng- 
ger-gebergte niet hooger opwaarts dan tot 6 à 800 voet, in het 
Diëng-gebergte tot 3 à 4000 voet. Groot zijn ook de verschil- 
