— 453 — 
len tusschen de Oost- en West-zijden der bergen: de laatste 
profiteeren weinig van de ochtendzon, en de middagzon kan 
door de bewolking zich weinig doen gelden. Hoe minder zon 
hoe meer vocht; de meest geöxponeerde ligging is dus het 
meest te verkiezen. 
Vooral mag men de bergstations van Oost- en West-Java 
niet op ééne lijn plaatsen. Oost-Java is veel droger, niet al- 
leen door den invloed van Australië, maar ook daar Oost-Java 
slechts door hooge vulkanen en de daartusschen liggende breede 
dalen gevormd wordt; de afdalende luchtstroom der bergen die 
bijzonder droog is, zal zich hier dus overal doen gevoelen. 
West-Java (de Preanger) is eene hoogvlakte of een complex 
van hoogvlakten door bergtoppen omringd; dat deze veel 
vochtiger moeten zijn dan de smalle bergruggen van Oost- 
Java behoeft wel niet verder uiteengezet te worden. 
Dit zijn slechts algemeene opmerkingen; iedere plaats moet 
verder afzonderlijk beoordeeld worden. Wellicht zullen de 
in deze verhandeling gegeven vergelijkingen en tegenstel- 
lingen hierbij als eene handleiding dienst kunnen doen, zoo 
lang eene vergelijkende climatologie van Java’s bergen nog 
ontbreekt. 
Tosari, 19 Augustus 1898. 
NASCHRIFT. 
In de bovenstaande verhandeling zag ik af van eene verge- 
lijking van Tosari met de „hill stations” van Engelsch Indië, 
daar de verschillen met het Himalaija-gebergte, wegens het 
Continentale karakter van het klimaat, te groot waren. 
Ik zag daarbij echter over het hoofd dat er ook „hill-stations”” 
liggen op de Nilgeri-hills en op Ceylon. 
De eerstgenoemden vertoonen eveneens een continentaal ka- 
rakter, hoewel in veel mindere mate dan die in den Himalaija ; 
