zi R6) — 
vlak der draden des te grooter, naarmate die draden dichter 
bij elkaar gesteld waren en de afwijkingen konden met be- 
hulp van een kijker op een afstand gemeten worden. 
Dit bleek zeer noodig want het instrument was zoo gevoelig, 
dat, ten einde temperatuursinvloeden te ontgaan, het geheele 
apparaat in eene buis moest gesteld worden, gevuld met water 
en aleohol; hierdoor werd wel het beeld rustiger, maar wan- 
neer men op 5 meters afstand achtereenvolgens den eenen en 
den anderen voet oplichtte, was de beweging hierdoor ver- 
oorzaakt nog duidelijk merkbaar. 
Afwijkingen, overeenkomende met eene helling vaa den 
slinger van 0”.009, lieten zich nog gemakkelijk aflezen: op 
den duur echter bleek deze gevoeligheid geen voordeel voor 
eene vruchbare studie van het onderwerp. 
Als algemeene regel, een regel dien men inde geschiedenis 
der exacte wetenschappen steeds op nieuw bevestigd vindt, 
kan aangenomen worden, dat, waar het geldt de studie-van 
een bepaald natuurkundig probleem, d. w. z. van een vraagstuk, 
waarbij men de te beantwoorden vraag scherp kan stellen, 
de gevoeligheid van het gebezigde instrument tot een bijna 
onwaarschijnlijke *) hoogte kan opgevoerd worden ; zoodra men 
echter te doen heeft met problemen, waarvan de aard en 
strekking nog slechts onvolkomen bekend zijn, zoodat het 
instrument niet kan beschouwd worden als de deskundige 
vraagbaak voor eene bepaalde quaestie, maar veeleer als een 
wegwijzer tot het zuiver stellen van enkele vragen uit vele, 
wordt te groote gevoeligheid een beslist nadeel. 
Zulk een instrument toch geeft, evenals een nerveus mensch, 
wien men ondervraagt, antwoord op vele vragen te gelijk en 
daarom op geen enkele op afdoende wijze en aan den anderen 
kant is het onmogelijk zulk een instrument op den duur te 
laten werken, en dit is noodig om alle onderwerpen waarbij 
1) Als voorbeelden mogen aangevoerd worden LANGLEIJ'S bolometer, 
waarmede temperatuursverschillen van een tien millioenste deel van een 
graad Celsius kunnen gemeten worden en Boy's instrument tot bepaling 
van de gemiddelde densiteit der aarde. 
