zoo moeten dit ook min of meer lustoorden zijn en zouden 

 daar groote kosten niet aan gespaard moeten worden. Ik mag 

 hier herhalen wat ik eenmaal schreef : (1) „Men vergete echter 

 „niet, dat de omgeving eener Europeesche badplaats ook een 

 „groote factor tot genezing der werkelijke of denkbeeldige kwa- 

 llen is. Dezelfde Europeaan, die te Wiesbaden genezing zal 

 „vinden, zoude zich bij eene minerale bron op Java" (en des te 

 eer nog in de Minahassa) „van gelijk gehalte als op de eerst- 

 genoemde plaats het mineraalwater is, dood kniezen." 



En verder voor wat den inlander betreft. „De merkwaardige 

 „voorbeelden van genezing van inlanders, vooral van huid- 

 ziekten, die van menige bron op Java" (c. q. in de M 

 „worden aangehaald, mogen u-aar zijn, daar staat tegenover, 

 „dat het voor de meeste huidziekten niet noodig is bronwaarts 

 „te trekken, maar ieder geneesheer u uit de naastbij gelegen 

 „apotheek het geneesmiddel zal voorschrijven. Bovendien, om 

 „de vermaardheid van eene bron bij de inlanders kan men 

 „geene bron exploiteeren, want zij missen immers de middelen 

 „om daar door hunne levenswijze de plaats te doen bloeien. Men 

 „late hun, zoolang hen in massa nóg degelijke geneeskundige 

 „hulp ontbreekt (en dit zal zeker nog lang duren), op die een- 

 voudige wijze gebruik maken van die bronnen, zooals zij dit 

 „zelf meenen dat goed is. 



Voor zieke inlandsche militairen of gestraften blij ven dan ook 

 in verband met het voorgaande de bestaande gezondheids-eta- 

 blissementen op Java en Sumatra dan wel de hospitalen aan- 

 gewezen. 



Doch voert men^niet de zieken naar het water, men zoude 

 het water naar de zieken kunnen voeren. 



Ofschoon uit de „Besluiten", door mij uit mijn onderzoek van 

 de minerale wateren uit de Minahassa getrokken, te zien is, 

 dat degene, die om den aard en de betrekkelijk groote hoeveel- 

 heid hunner vaste bestanddeelen belangrijk zouden kunnen zijn, 



