— 99 — 



meestal een zuur karakter hebben (in den zin van veel vrij 

 of aan ijzeroxyde en aluinaarde gebonden zwavelzuur), zoo kan 

 bij nader onderzoek ook wel blijken, dat er bij zijn die zooge- 

 naamde staalwateren zijn, die dubbel-koolzuur ijzeroxydule op- 

 gelost houden. 



Men heeft sedert eeuwen aan die staalwateren en zoogenaamd 

 staal in de Europeesche geneeskunde groote waarde gehecht. 

 Ik mag die waarde niet beoordeelen, maar uit het feit, dat ik 

 in Indië nimmer zulk een staalwater heb zien voorschrijven, 

 en dat de apotheek minstens een dozijn verschillende zooge- 

 naamde staalpraeparaten bevat, komt mij het inzamelen en ver- 

 zenden van zulk staalwater voor geneeskundig gebruik in Oost- 

 Indië onnoodig voor. 



Blijkt uit het voorgaande, dat ik mij van het onderzoek 

 der genoemde wateren, met het oog op toepassing in de 

 geneeskunde, weinig practisch nut voorstelde, belangrijk scheen 

 mij de zaak met het oog op de geologische gesteldheid van 

 het land, dus uit een wetenschappelijk oogpunt. Gaarne geef 

 ik toe, dat de kennis der minerale wateren van eene streek 

 slechts een zeer gering onderdeel is van de geologische kennis. 

 Bovendien is de uitgebreidheid die ik aan het onderzoek 

 heb kunnen geven zoo gering, dat het gerust als een voor- 

 loopige kennisname met den aard dier wateren kan worden 

 aangemerkt. Toch meen ik een slip te hebben opgelicht van 

 het gordijn, waarachter de kennis dier minerale wateren tot 

 dusverre bijna geheel verborgen was. Een merkwaardig ver- 

 schijnsel toch heb ik gevonden, dat namelijk van de 129 

 watersoorten er 1 7 vrij zuur bevatten en dat deze, voor zooverre 

 zij met zekerheid vrij zwavelzuur bevatten, voorkomen in 

 de streek, die gelegen is in de nabijheid van de plaatsen Sarong- 

 song, Kawangkoan en Langowan ten westen en zuiden van 

 het meer van Tondano in het westelijke deel der afdeeling 

 Tondano en het oostelijke deel der afdeeling Amoerang. 



