- 107 — 



in het district Tondano-toelijang onder n T . 45. Prof. Ludwig 

 vond als totaal der anorganische stoffen per liter 0,86645 grin. 

 N r . 37 leverde mij 0,8920, n r . 38 0,7860, n r . 45 0,5980 grm. 

 op 100° C, gedroogde vaste stof per liter. Het zoude dus n r . 37 

 kunnen zijn dat Prof. Ludwig onderzocht heeft, doch verschil- 

 len in chloor- en zwavelzuur-gehalte maken dit onzeker. 



In mijne uit de analytische resultaten getrokken besluiten zal 

 men zien, dat geen der drie watersoorten mij belangrijk voor- 

 komt, zoodat het geen waarde heeft langer bij de analyses 

 stil te staan. 



Alleen moet nog opgemerkt worden, dat noch de analyse 

 van Professor Ludwig, noch die van mij zwavelwaterstof hebben 

 aangetoond. Dr. Fr. Schneider (1) deed echter mededeeling 

 van een meer Tataaran op het eiland Celebes in de Minahassa 

 nabij Tondano, dat zwavelcalcium bevat. Waarschijnlijk ver- 

 giste schrijver ziehen is er slechts sprake van een gehalte aan 

 zwavelzure kalk, wat bij het oude chemische teekenschrift der 

 mineralogen slechts door eenige punten van zwavelcalcium ver- 

 schilt. Deze onderstelling wordt des te waarschijnlijker daar 

 schrijver iets verder (bladz. 9 en Ï2) ook vermeldt, dat de 

 bron van Lariki op Amboina zwave]alk:ili» : n bevat, terwijl de 

 analyse op bladz. 13 slechts zwavelzure kalk vermeldt. 



Er is op de kaart van Van Müsschenbroek geen meer van 

 Tataaran te vinden. 



Ook Bleeker (2) spreekt wel van meerdere warme bronnen 

 bij Tataaran, doch niet van een meer. Hij zegt van deze 

 bronnen : „Zij bezitten waarschijnlijk geene bestanddeelen, die 

 „haar water van eenig belangrijk geneeskundig nut kunnen 

 „doen zijn." 



Andere opgaven van scheikundige onderzoekingen van mine- 

 rale wateren uit de Minahassa zijn mij niet bekend. 



(1) Bpladeren van het Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genoot- 

 schap, gevestigd te Amsterdam, N r . 7. Geographische verspreiding der 

 minerale bronnen m den < >ost-lndischen Archipel door Dr. Fr Schneider. 

 -1881. — 4°.— Bladz. 9 en 12. 



(2) P. Bleeker. Reis door de Minahassa en den Moluksehen Archipel. 

 Batavia, 1856, — 1« Dl. bladz. 88. 



