137 — 



deel a en een onoplosbaar deel b 

 verkregen; die deelen werden ieder afzonderlijk onderzocht 

 volgens § 210 van de „Anleitung zur qualitativen chemischen 

 Analyse von Dr. C. Remigius Fresenius. Alleen bij de eerst 

 onderzochte nummers : 1—3, 5—7, 27, 30, 40—45, 54—57, 91, 

 94, 95, 105, 112, 113 en 122—127 werd die maat yan 25 cc. 

 gedistilleerd water ter oplossing van het in water oplosbare 

 gedeelte van het residu nog niet in acht genomen. 



Ad. 9 en 10. Kalium en natrium werden slechts bij uitzondering 

 in hoeveelheid bepaald op gronden aan het einde sub. 6 vermeld. 



Ad. 11 en 12. Kalk en magnesia werden om dezelfde reden 

 ook slechts bij uitzondering ieder afzonderlijk bepaald. 



Ad. 13. De hardheidsbepaling, die meestal in de plaats van 

 de afzonderlijke bepaling van calcium en magnesium werd 

 gedaan, is opgegeven in Duitsche graden van Clark, voorstellende 

 de som van het aantal deelen calcium- + magnesiumoxyde 

 in 100.000 deelen water, bepaald met kalizeep-oplossing. 



In de Pharmaceutische Centralhalle van 1893 pag. 40 komt 

 eene mededeeling voor, overgenomen uit Chem. Ztg. 1892 n° 104, 

 S. 1954, waarin wordt opgegeven, dat G. Buchner vond, dat 

 bij de bepaling van hardheid van water met zeepoplossing 

 eene temperatuur van 15° C. niet mag overschreden worden, 

 daar bij 25° C. het schuim slechts 1 minuut zoude blijven 

 bestaan, terwijl bij gebruik van dezelfde hoeveelheden water 

 en zeep-oplossing, maar bij 15° C, datzelfde schuim 8 minuten 

 bleef. De vele hardheidsbepalingen, hier in de tropen o.a. door 

 J. C. Bernelot Moens bij zijn onderzoek van het drinkwater 

 te Batavia (anno 1872) gedaan en ook door anderen en mij, 

 deden het mij noodig oordeelen, die mededeeling te toetsen. 



Het resultaat van mijn onderzoek was, dat ook bij de hier 

 gemiddelde temperatuur van 28° C. de hardheidsbepaling best 

 zonder afkoeling tot op 15° C. is uit te voeren, mits men het 

 water nog meer verdunne dan dit in Europa wordt aangegeven. 

 Niet meer dan 5 graden hardheid, en niet 12 graden, zooals 

 voor Europa wordt aangegeven, is hier wenschelijk. Zijn meer 

 dan 20 cc. zeep-oplossing noodig voor 100 cc. water, dan moet 



