henk aten 
EREN 
den en omdat over groote uitgestrektheden slechts enkele 
Europeanen wonen en omdat men omtrent het ware uur van den 
dag bijna overal in het onzekere verkeert, zijn de aardbevingen 
in onzen Archipel slechts gebrekkig waargenomen. 
Het bovenvermelde verband kan hier dus nog niet in bijzon- 
de rheden worden aangetoond, maar hetgeen is opgeteekend komt 
toch beter overeen met de nieuwere denkbeelden dan met de 
oudere. 
In den tijd, toen geen Europeaan op Java aan het directe 
verband tusschen vulkanen en aardschokken twijfelde, is het 
toch nooit aan iemand gelukt den bepaalden vulkaan aan 
te wijzen, waarvan eene belangrijke beving kan zijn uit- 
gegaan. Alle schokken van eenige beteekenis zijn steeds over 
belangrijke uitgestrektheid langs de lengte-as van Java en 
Sumatra gevoeld, en wanneer men de aardbevingskroniek nagaat, 
die sedert 1887 door de Heeren DS, Fiarr en D". H. ONNEN 
jaarlijks in dit Tijdschrift wordt gepubliceerd, dan ziet men dat 
bij belangrijke schuddingen, die over grooten afstanden op een 
groot aantal plaatsen zijn waargenomen, de tijdsverschillen 
gering zijn en de onregelmatigheid van deze verschillen maakt 
het waarschijnlijk, dat ze voor het grootste gedeelte door ver- 
schillenden stand en gang van de plaatselijke uurwerken zijn 
veroorzaakt. Wij verwijzen b. v. naar de tijdsopgaven van 
de volgende aardbevingen en geven de uitgestrektheid op, 
Waarover deze werden waargenomen. 
12 Febr. 1885 Banjoemas — Pasoeroean. _ 400 Kilometer. 
8 Aug. 1885 Java’s 1stepunt — Keboemen. 520 ,„ 
22 Sept. 1886 Serang — Soemedang. BE rn 
19 Maart 1888 Gombong — Pasoeroean. 880, 
8 Oct. 1888 Batavia — Pasoeroean. 10 
4 Sept 1890 Batavia — Cheribon. 200, 
12 Dec. 1890 Batavia — Besoeki. 800 „ 
25 Febr. 1891 Batavia — Besoeki. BOS 
Algemeen wordt daarom tegenwoordig aangenomen, dat 
bevingen, die door onderaardsche instortingen of die bij vul- 
kanische erupties door de wrijving in het kraterkanaal worden 
