— 368 — 
regens den pas omgewerkten bodem weer deden toeslibben, 
waardoor dus de toetreding van lucht tot den ondergrond 
geheel zou worden belet. 
In den regentijd daarentegen werd de bodem met de patjoel 
slechts oppervlakkig los gemaakt, waardoor het onkruid bij 
den wortel wordt afgesneden, om hierna gelijkmatig over den 
grond te worden verspreid. 
Deze behandeling, bekend onder den naam van „„mapassen”’, 
belet overmatig indringen van regenwater in den grond, houdt 
den bodem poreus en bevordert zeer de humusvorming. 
Ze is echter volstrekt niet nieuw, en eigenlijk slechts een 
verbeterde wijze van de methode, waarop de Inlander te werk 
gaat; alleen wordt ze tegenwoordig, in tegenstelling met vroe- 
ger, algemeen in de Gouvernements tuinen toegepast. 
Evenmin is de eerstgenoemde werkwijze van bodembewer- 
king, welke in den Oostmoesson wordt toegepast, iets nieuws, 
en is er vroeger reeds door DR. VAN GORKOM op gewezen, 0. à. 
in zijn belangrijk werk „de Oost-Indische Cultures’, waar ge- 
zegd wordt, sprekende van het etablissement Lembang : „Geen 
„etablissement heeft grooter kosten aan onderhoud vereischt; 
„wij hebben ons hier werkelijk buitengewone zorgen en kos- 
„ten getroost, om te zien wat met een meer degelijke grond- 
„bewerking zou kunnen verkregen worden. 
„De uitkomst van het gedurig diep omwerken van den grond 
„en het ondergraven van het onkruid overtroffen de verwach- 
„ting en trokken zelfs de aandacht van de Inlandsche Hoofden”. 
Het is dus wel te betreuren, dat een dergelijke behandeling 
van den bodem, waarvan de goede resultaten niet konden uit- 
blijven, in het begin alleen te Lembang en later in het geheel 
niet meer werd gevolgd. 
n 1892 en volgende jaren werd echter deze wijze van 
onderhoud der plantsoenen in alle Gouvernements tuinen op 
nieuw in toepassing gebracht, waardoor niet alleen de plant- 
soenen thans een veel frisscher en gezonder uiterlijk vertoonen, 
(een rijke voeding met stikstof geeft aan de groene bladdeelen 
der meeste planten een donker-groene kleur) maar ook het 
