59 
noorden, zelfs zonder dat daaraan eenige verandering in den 
warmtegraad van de betreffende woonplaatsen deel heeft. 
Ook zal, waarop Hooker reeds in 1856 heeft opmerkzaam 
gemaakt, een weelderig planten- en dierenleven bij gemiddeld 
lageren warmtegraad bestaan kunnen in een gelijkmatig-warm 
en -vochtig zeeklimaat, dan in een droog , continentaal klimaat. 
Een subtropisch karakter hebben daarom de bosschen van 
Nieuw-Zeeland en Patagonië bij jaarlijksche temperaturen niet 
hooger dan die van Frankrijk. 1) 
Uit dat alles moge blijken hoe voorzichtig men moet zijn 
bij het beoordeelen van den warmtegraad van een vroeger 
tijdperk naar de gegevens der palaeontologie. 3) 
Voorzichtig gebruikt, hebben die gegevens evenwel groote 
waarde en dat des te meer, naarmate zij van een jonger 
tijdperk zijn, sedert hetwelk geene belangrijke veranderingen 
in de organismen kunnen hebben plaats gehad. Wanneer wij 
in eene zoo jonge formatie als de pleistocene (diluviale) in 
Midden- еп Noord-Europa overblijfselen aantreffen van den 
poolwilg, den dwergberk, van Dryas en beredruif, naast echte 
arctische zoogdieren, zooals de muskusos, het rendier , de veel- 
vraat, de lemming, en in de dalen gemzen en steenbokken; 
verder arctische en alpine slakken еп, in de diluviale zee- 
afzettingen , schelpdieren als Pecten islandicus, Yoldia arctica, 
Aslarte borealis en Saxicava arctica, zoo mogen mij daaruit 
veilig afleiden, dat het klimaat van Europa in den pleistocenen 
lijd koeler was dan nu. Wanneer wij verder in de midden- 
tertiaire formatie van Frankrijk en Zwitserland, uit eenen 
geologisch ook nog niet zeer verwijderden tijd, palmen, vijgen 
1) Zie vooral M. Neumayer: Erdgeschichte, Leipzig 1887, en zijne rede: 
Die klimatischen Verhältnisse der Vorzeit, Schriften des Vereins zur 
Verbreitung naturwiss. Kenntn. zu Wien, Wien 1889. Onder den titel: 
The Climates of Past Ages is dit laatste opstel ook in vertaling verschenen 
in Nature, Vol. 42, 1890, p. 148 en 175 
2) Zeer lezenswaardig in dit opzicht is Kapitel ХИ іп: A. Моғор, Die 
Klimate der Erde, 1% Theil, Jena 1887. 
