91 
Wanneer wij echter ook hier aan het in de natuurwetenschap 
zoo vruchtbare beginsel van het actualisme blijven vasthouden, 
moeten wij het betwijfelen of wij dat begin van het leven 
wel ooit zullen vinden. De physische mogelijkheid van eene 
overplanting van organisch leven van andere hemellichamen 
gegeven zijnde, is het, naar onze tegenwoordige kennis der 
organische wereld, waarschijnlijker, dat wij haren oorsprong 
op aarde niet zoeken moeten. Wisten wij zeker, dat de door 
de zon voor het leven op de aarde beschikbaar gestelde tijd 
niet voldoen kan voor de geheele ontwikkeling van dat leven, 
zoo zouden wij daaromtrent zekerheid hebben, die wij nu 
echter nog missen. 
Wij moeten aannemen, dat millioenen van de zonnen, die des 
avonds in stillen luister voorbij trekken, licht en warmte uit- 
zenden naar levende wezens op werelden, die wij niet zien, 
doch van welker bestaan wij volkomen zekerheid hebben — 
en dat, te oordeelen naar de uiteenloopende ontwikkeling , die 
wij alleen reeds op onze aarde waarnemen, onder die bewoners 
van vele millioenen andere planeten, wezens zijn, die op den 
weg der ontwikkeling reeds evenveel verder zijn voortgeschreden 
als wij volkomener zin dan de ameebe. Daar wij verder 
op de aarde aan de meest samengestelde levensvormen ook 
de hoogste uitingen van het bewustzijn waarnemen, is het 
verheffend te kunnen denken, dat onder die tallooze en in 
verschillende richtingen ontwikkelde levende wezens, waarmede 
wij door banden van bloedverwantschap verbonden zijn, eenige 
zijn, voor wie onze duisterste raadselen helder zijn als de 
dag en wier blik in het verledene en de toekomst bijna even 
scherp is als in het heden. Еп, terwijl wij weten, dat nood- 
zakelijk eenmaal de tijd komen zal, dat de levenonderhoudende 
energie onzer zon uitgeput en daarmede de, ten koste van 
al den strijd, den arbeid en de opoffering van zoovele geslachten 
der aarde, verkregen ontwikkeling te vergeefs geweest is, ligt er 
toch eenige troost in de gedachte, dat dan in andere werelden 
de ontwikkeling van verwante wezens voortgaat en dat van 
