121 
trale kamer is hier dikwijls met kalkspaatkristallen ge- 
vuld 
Onze kleine knopvormige orbitoiden komen, zoover de be- 
schrijvingen en de (onvoldoende) bestaande afbeeldingen dit 
beoordeelen laten, overeen met de 0. dispansa uit Britsch-Indié. 
Merkwaardig is de bijna volkomen overeenstemming in 
inwendige structuur van dezen 0. dispansa met de Ba- 
gélensche 0. ephippium. Maar men kan ze toch zeer 
goed gescheiden houden, hetzij als twee soorten, hetzij als 
variëteiten ééner zelfde soort, als men in aanmerking neemt 
dat de 0. ephippium meestal sterk gekromd is, еп zelfs in de 
platte lensvormige exemplaren nog volstrekt niet op een 
0. dispansa begint te gelijken. Want de platte exemplaren 
van 0. ephippium zijn niet knopvormig en niet zoo sterk 
gekorreld als de Jogja-soort, en dan komt in de mergels van 
Jogja naast de duizenden exemplaren van 0. dispansa geen 
enkel zadelvormig gebogen individu voor. Ook schijnen hier 
de lagen, waarin 0. ephippium en 0. dispansa voorkomen, 
van verschillenden ouderdom te zijn. Hiertegenover staat 
echter dat Sowersy beide soorten uit dezelfde lagen van 
Britsch-Indië, von Frirscu beide soorten uit dezelfde lagen 
(mergels der étage 8) van Zuid-Borneo en VAUGHAN JENNINGS 
beide soorten uit dezelfde lagen van Noord-Borneo aanvoert. 
Martin heeft de twee zeer verschillende orbitoidensoorten 
Van Jogja samen als 0. dispansa beschreven en afgebeeld, 
(Sammlungen Мо, 9, p. 112—114 еп Taf. VI, Fig. 1—5) en 
meent dat de knopvormige exemplaren jonge individuen zijn 
van de groote exemplaren. Ik heb daartegen reeds lang geleden 
aangevoerd, dat dit niet juist kon zijn (Tertiärformation von 
Sumatra 1l, Cassel, 1885, p. 9), omdat de 0. dispansa nooit 
groote afmetingen bereikt; (ik zeide aldaar dat de 0. dispansa 
niet grooter dan 5—6 millim. wordt, hetgeen eene vergissing 
van mijne zijde is; de maximum-diameter van de echte 
0. dispansa schijnt 15-15 millim. echter niet te boven te 
Saan en het blijft dus juist dat zij zeer belangrijk kleiner is 
