( 30 ) 



Natuurkunde. De Heer Lorkntz biedt een niededecling aan 



van den Heer J. J. van Laar : „Eenige opmerkingen uuur 

 aanleiding der laatste Verhandelingen van Dr. Ph. Kohnstamm." 



(Mede aangeboden door den Heer Bakhuis Roozeboom.) 



1. Met belangstelling en instemming las ik de drie Verhandelingen 

 van den Heer Kohnstamm over den osmotischen druk '). Immers 

 daaruit bleek mij, dat hij het in den grond der zaak geheel met mij 

 eens is. Slechts ten opzichte van een paar punten bestaan afwijkingen 



evenwel slechts schijnbaar, zooals ik in het volgende zal aan- 



toonen. 



Op blz. 782 — 787 1. c. geeft Kohnstamm nl. eveneens een thermo- 



dynamische afleiding van den osmotischen druk, welke tot een eenigs- 



zins ander resultaat schijnt te voeren dan de mijne. Hij vindt nl. 



db 

 ten slotte in den noemer inplaats van v de grootheid v x — x — . 



dx 



[Ik gebruik hier mijne notatie ; i\ is het moleculairvolume van 



het zuivere oplosmiddel (v g bij Kohnstamm), v x dat van de oplossing', 



waarin de opgeloste stof met een concentratie x aanwezig is (r bij 



K.)]. Maar hij ziet hierbij over het hoofd, dat voor dit laatste in de 



lijn zijner benaderingen v kan geschreven worden. Immers op 



blz. 784 wordt een integraal verwaarloosd, o. a. op grond dat v x — b 



db db 



tot nadert. Hij stelt dus daar v x = b, waardoor v x — x — = b — x — = 



dx dx 



= b — x (b 2 — ö x ) = b 1 wordt. Dit is echter de waarde van b of v, 

 wanneer x = is, derhalve v . 



Kohnstamm vindt derhalve geheel hetzelfde als wat ik reeds in 1894 

 langs vrij wat eenvoudiger weg vond. Bij mijne methode behoeft 

 geen integraal in drie deelen gesplitst te worden, en behoeft niets 

 anders te worden verwaarloosd dan de samendrukbaarheid der vloei- 

 stof (wat natuurlijk ook door Kohnstamm wordt gedaan), zoodat mijne 

 uitkomst dan ook (behoudens die samendrukbaarheid) volkomen juist 

 is, wat niet van die van Kohnstamm kan worden gezegd. 



2. De boven bedoelde methode is reeds bij herhaling door mij 

 gepubliceerd. [Z. f. Ph. Ch. XV, 1894; Arch. Teyler (Theorie générale), 

 1898; Lehrbuch der math. Chemie, 1901; Arch. Teyler (Quelques 

 remarques sur la theorie des solutions non-diluées), 1903; en nog 

 zeer onlangs in het Chemisch Weekblad, 1905, N°. 9]. Hier volge de 

 afleiding nog eens weder. 



!) Deze Verslagen, 11 Mei 1905, bl. 781—811. 



