( 33 ) 



heeft hij er dan ook wijselijk van afgezien langs dezen weg voor 

 niet-verdunde oplossingen een vergelijking op te stellen. 



En wat de thermodynamische afleiding betreft, daarin is Kohnstamm 

 m. i. minder gelukkig geweest; Avaar hij mijn geheel exacte, toch zoo 

 uiterst eenvoudige afleiding heeft willen vervangen door een indirecte, 

 omslachtige atleiding, waarvan de uitkomst door eenige verwaarloo- 

 zingen niet eens op volkomen nauwkeurigheid kan aanspraak maken. 



Scheikunde. De Heer Holleman biedt namens den Heer J. J. 



Blanksma eene mededeeling aan : „Nitratie van symmetrisch 

 nitrometa.vylol." 



(Mede aangeboden door den Heer Bakhuis Roozeboom). 



Behandelt men sym. dinitrophenol of sym. dinitromethylaniline met 

 salpeterzmirzwaveizuur dan ontstaan het pentanitrophenol resp. penta- 

 nitrophenylmethylnitramine 1 ). De aanwezigheid der beide nitrogroepen 

 in metastand ten opzichte van de OH- of NHCH s -groep verhindert 

 dus niet, dat nog drie nitrogroepen op de p. plaats en o. plaatsen 

 in de benzolkern worden ingevoerd. Sym. dinitroanisol resp. phenetol 

 geven echter bij nitratie tetranitroanisol resp. phenetol 2 ) ; het waterstof- 

 atoom op de paraplaats ten opzichte van de oxyalkylgroep wordt 

 hier niet door N0 2 vervangen. Daar nu de methylgroep bij substi- 

 tutie in de benzolkern zich in sommige opzichten analoog gedraagt 

 aan de OH en NH 2 (of NHCH 3 ) groepen, scheen het van belang het 

 gedrag van het sym. dinitrotoluol bij nitratie te onderzoeken om na 

 te gaan welken invloed de metastandige N0 2 -groepen hier uitoefenen. 



Het sym. dinitrotoluol werd daartoe gedurende twee uren met 

 salpeterzuurzwavelziiur op het waterbad verwarmd ; de stof bleek 

 echter niet te zijn veranderd. De aanwezigheid der nitrogroepen in 

 metastand ten opzichte van de CH 3 -groep verhindert dus het verder 

 invoeren van nitrogroepen op de plaatsen 2, 4 en 6. Wordt evenwel 

 een der N0 2 -groepen in sym. dinitrotoluol door broom vervangen, 

 dan gelukt het wel dit lichaam te nitreeren. Het sym. broomnitrotoluol 

 geeft bij behandeling met salpeterzuurzwavelzuur drie isomere trinitro- 

 broomtoluolen, die zich echter moeilijk laten scheiden. 



De vraag rees nu, welk resultaat verkrijgt men, wanneer in 't 

 sym. dinitrotoluol een der N0 2 -groepen door CH 3 wordt vervangen 

 m. a. w. hoe gedraagt zich het sym. nitro-m-xylol bij nitratie? Het 



i) Recueil 21, 254. 



-) „ 23, 111; 24, 40. 



3 



Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XIV. A u . 1905/6. 



