(116) 



Ook hier vinden wij dus voor de bewuste verhouding waarden, 

 welke niet met de empirische waarde daarvan in strijd zijn. 



Verdubbeling der moleculairformule van het oplosmiddel is derhalve 

 niet meer noodig, en wij kunnen dus zeggen, dat de door ons 

 gevonden formule (3a), of benaderd (36), de moleculaire verhooging 

 der laagste kritische temperatuur zeer voldoende weergeeft. 



Ten slotte maak ik er nog opmerkzaam op, dat de proeven — 

 zoowel van Centnerszwer als van Büchner — niet zóó nauwkeurig 

 zijn dat het verschil bij Naphtaline tusschen 1,9 en 2,2 veel te 

 beteekenen heeft. 



Het is trouwens uiterst moeilijk juist de kritische irfooipuntstempe- 

 ratuur nauwkeurig waar te nemen. Want daartoe is vereischt, dat 

 men het daarmede overeenstemmende volume van te voren nauw- 

 keurig kent, en het volume der gebruikte buizen daarnaar inricht. 

 Anders vindt men natuurlijk niet de gezochte plooipuntstemperatuur 

 maar een andere temperatuur, meer of minder in de nabijheid daar- 

 van gelegen. En dit kan mede een bron van onnauwkeurigheden 

 zijn 1 ). 



Uit al het bovenstaande is nu wel voldoende gebleken, dat de 

 bewering van van 't Hoff. als zoude de waarde van A constant 

 zijn, en wel ongeveer 3, ten eenenmale onjuist is. Immers de waarde 

 van A wordt geheel beheerscht door de verhouding 8 der kritische 

 temperaturen. 



Is toevallig 8 in de nabijheid van 2,3, dan zal A = 8 (8 — 1) in 

 de nabijheid van 2,3X1.3 = 3 liggen. En nu heeft men zich er 

 door laten misleiden, dat werkelijk bij de onderzochte stoffen de 

 waarden van 8 bijna alle dicht bij 2,3 liggen. (Bij de door Büchner 

 onderzochte genoemde vijf stoffen in 8 gemiddeld 2,25; bij de door 

 Centnerszwer onderzochte stoffen is dit eveneens het geval). Ware 

 8 = 3, dan zou men voor A ongeveer 6 vinden, dat is dus twee- 

 maal zooveel! Van standvastigheid is derhal ve geen sprake. 



i) Ook Gentnebszwer vestigt iu zijn stuk (Z. f. Ph. Gh. 46, p. 427—501 (1903) 

 hierop de aandacht. Zie speciaal bl. 446, 459, 464—466, 469—470, 489— 492 en 

 497 — 499. Uit deze plaatsen blijkt, hoezeer hij er zich moeite voor heeft gegeven 

 den juisten „Füllungsgrad" te bepalen, en hiermede de kritische plooipuntstempe- 

 ratuur zoo nabij mogelijk te komen. Daar de bepaling van de verhooging der 

 kritische temperatuur voor Büchner slechts bijzaak was, kunnen de door hem 

 medegedeelde cijfers — zooals hij zelf mededeelt — niet op de door Centnerszwer 

 bereikte nauwkeurigheid aanspraak maken. 



