f 150 ) 



4". Ten slotte wil ik even herinneren aan de verhoudingen in en 

 ten Z. van Groningen. Hoewel de Hondsrug daar onbeduidend i.s, 

 is hij toch zeer karakteristiek van vorm. Welnu, daar komt op tal- 

 rijke plaatsen, dikwijls op de hoogste punten, keileein voor; aan de 

 randen, in 't algemeen, meer zand. 



Ik ben niet van meening, dat uit deze vrij regelmatig over den 

 Hondsrug verspreide waarnemingen reeds volgt, dat keileem, geheel 

 in tegenstelling met Dubois' meening, juist voornamelijk of wel alleen 

 op de hoogste punten voorkomt. Daarvoor is een zeer nauwkeurig 

 en uitvoerig onderzoek noodig. Intusschen wil ik toch even herinneren 

 aan een te dien opzichte reeds uitgesproken meening in het „Rapport, 

 uitgebracht door het Dagelijksch Bestuur der Nederlandsche Heide- 

 maatschappij aan de Provinciale Staten van Drenthe omtrent een 

 onderzoek naar den aard der woeste gronden in die Provincie" '), 

 waar op p. 16 — 17 o. a. is te lezen : „Het roode leem komt in 't 

 bijzonder voor op den Hondsrug en wel vooral op de hoogste gedeelten". 



Daarentegen meen ik toch wel te mogen zeggen, dat uit het boven 

 aangehaalde afdoende blijkt, dat een scheiding in blokzand op den 

 rug zelf en blokleem slechts langs de randen, in werkelijkheid niet 

 voorhanden is. 



Ook heeft de schrijver, naar mijne meening, niet voldoende bewezen, 

 dat het blokzand der hoogten in Zuid-Drente niet door uitspoeling 

 van keileem kan zijn ontstaan. Hij noemt daarvoor de volgende 

 gronden : 



1°. „Biedt die harde bodemsoort zeer veel weerstand aan erodee- 

 rende agentien. Dat blijkt o. a. daaruit, dat zij aan het Roode Klif, 

 het Mirdumer Klif, de Voorst meer of minder in zee uitstekende 

 steile deelen van de kust vormt, in Urk en Wieringen zelfs eiland- 

 vormig is bewaard gebleven." 



Dit is natuurlijk niet te ontkennen, al zou over het verschil in 

 werking van zijwaarts of normaal werkende erosiekrachten nog wel 

 iets te zeggen zijn. Maar bovendien laat zich hiertegen aanvoeren, 

 dat de keileem der grondmoraine dan toch op veel talrijker plaatsen, 

 hoe dat dan ook gebeurd mag zijn, geheel of ten deele verdwenen 

 is. Ook laten zich allerlei tusschenstadiën tussehen oorspronkelijke 

 keileem (zoo oorspronkelijk als wij hem ten minste kennen) en geheel 

 uitgespoelde keileein waarnemen. In Drente b.v. is toch bijna overal 

 de keileem zoover uitgespoeld, dat alle kalksteen eruit verdwenen 

 is. Gaat men na, welke belangrijke hoeveelheden gesteente op die 

 wijze zijn verloren gegaan, dan is toch de sterke invloed van dus- 



i) Tijdschr. d. Ned. Heidemaatsch., Jg. XII, 1900. 



