Ï5 



( 151 ) 



danige oplossing en uitspoeling niet te ontkennen. Op andere plaatsen 

 daarentegen vindt men de kalk bewaard, doch bijna alle fijnere deelen 

 der leem weggespoeld, zoodat de steenen in meer of minder leem- 

 houdend zand liggen (dat trouwens op allerlei wijzen met meer of 

 minder onaangetaste keileem kan afwisselen). Ik noem deze voor- 

 beelden om aan te toonen, dat een algemeen beroep op het weer- 

 standsvermogen der keileem tegen erodeerende agentien in dit bijzonder 

 geval weinig waarde heeft. 



2°. Uit zijne waarnemingen heeft Dubois berekend, dat ongeveer 

 7j 5 van het volume der keizandlaag' uit steen heeft bestaan en daar 

 in die streek de keileem bijzonder arm aan sleenen is, zou daarvoor 

 een blokleem van enorme dikte moeten zijn uitgespoeld. 



Ik heb deze berekening niet herhaald, doch wil daartegen opmer- 

 ken, dat ik meermalen heb opgemerkt, dat het - trouwens plaat- 

 selijk zeer sterk niteenloopend - - gehalte aan steenen in de keileem 

 naar boven toe zeer sterk stijgt. De benoodigde dikte zou daardoor 

 zeer afnemen en waar wij zoo weinig omtrent de oorspronkelijke 

 dikte der grondmoraine weten, schijnt mij die redeneering niet afdoende. 



3°. „Het blokzand bevat zéér weinig vuursteen, het keileem overal 

 zeer veel. Vuursteen is algemeen daarin de meest voorkomende steen- 

 soort (Odoorn, Zwinderen, Nieuw-Amsterdam, Mirdumer Klif, Nico- 

 laasga, Steenwijkerwold, Wieringen, enz.)." 



Vooreerst de opmerking, dat de hier genoemde, buiten den Honds- 

 rug gelegen plaatsen liever buiten beschouwing moeten blijven. Voor 

 den Hondsrug is de uitspraak, dat vuursteen in keileem liet meest 

 voorkomend gesteente is, in hare algemeenheid beslist onjuist. In 

 leem van den Groninger Hondsrug behoort vuursteen tot de zeld- 

 zaamheden. Om een voorbeeld te noemen : bij een in den tuin van 

 „Klein-Zwitserland" bij Harendermolen gegraven kuil (de bodem be- 

 staat daar voornamelijk uit leenihoudend zand, doch met zeer veel 

 kalksteen) van ongeveer 2 1 /, M. diepte en 3 M. diameter kwam on- 

 der zeker enkele duizenden zwerfsteenen geen enkele vuursteen voor! 

 Dit is, iets minder streng genomen, daar algemeen het geval. In 

 den Drentschcn Hondsrug heb ik in verschillende leemgroeven wel 

 wat meer vuursteen gevonden, doch nooit overheerschend. Daar 

 komt bij, dat door de verdwijning van den kalksteen het gehalte 

 ook het dubbele wordt. In dit opzicht wijkt juist de Hondsrug zeer 

 af van sommige andere plekken van ons glaciaal diluvium en dil 

 m. i. zéér merkwaardige verschijnsel zal later afdoende moeten worden 

 verklaard. Om ook in tegenovergestelden zin een paar waarnemingen 

 te noemen buiten den Hondsrug: het blokzand bv. bij Roden is 

 uiterst rijk aan vuursteen, eveneens bij Steenbergen, enz. 



