( 153 ) 



Niet zonder eenige verwondering heb ik bemerkt, dat Dubois den 

 ijsstroom uit Zweden aanvankelijk naar het Zuid-westen Iaat vloeien 

 en over Denemarken ons land laat bereiken. Een van de voornaamste 

 uitkomsten van de zwerfsteenonderzoekingen van K. Martin, van 

 Calker en Schroeder van der Kolk is toch wel, dat de ijsstroom, 

 die het glaciaal diluvium in Noord-Nederland heeft doen ontstaan, 

 een baltische is geweest. Daardoor is mij de opvatting van den 

 schrijver niet verklaarbaar, te meer daar mijne eigen onderzoekingen 

 der laatste jaren, in het bijzonder voor den Groninger Hondsrug, 

 deze uitkomst volkomen hebben bevestigd. Hoewel het onderzoek 

 der diluviaLe zwerfsteenen van Groningen zeker nog een of twee 

 jaren zal vorderen, ben ik toch reeds zoover, dat ik over de voor- 

 loopige uitkomsten mijner studie reeds een en ander heb meegedeeld 

 op het onlangs gehouden 10 du Natuur- en Geneeskundig Congres in 

 Arnhem. Daarvoor verwijs ik naar de Handelingen, die wel spoedig 

 zullen verschijnen en vermeld hier alleen, dat de ijsstroom, welke 

 het Groninger diluvium heeft geschapen, ergens in Noord-Zweden een 

 aanvang nam, naar het Zuiden of Zuid-Oosten door de Bottnische 

 Golf over de Alands-eilanden is gevloeid en verder tusschen Oesel en 

 Gotland door, ongeveer in de lengterichting der Oostzee, ons land 

 heefi bereikt. Of deze voor Groningen meer in 't bijzonder afgeleide 

 stroomrichting ook voor alle andere deelen van den Hondsrug geldt, 

 wil ik niet beweren. Dit zal nader moeten worden onderzocht. 

 Toch valt het algemeen-baltlsche karakter van den ijsstroom voor 

 den Hondsrug niet te ontkennen. Een dergelijke ijsstroom nu zou 

 verondersteld moeten worden door den van Schotland komenden 

 ongeveer 90° afgeweken te zijn. Misschien zal na deze toelichting 

 ook Dubois die onderstelling laten varen. Anders zou ik er op 

 willen wijzen, dat, indien men uit de richtingen dier ijsstroomen 

 en die van den Hondsrug het als uitvloeisel dier terugdringing 

 ontstaande parallelogram samenstelt, daaruit blijkt, dat voor een der- 

 gelijke afwijking aan den Schotschen stroom eene kracht moet wor- 

 den toegeschreven, veel grooter dan die van den baltischen stroom, 

 eene uitkomst, die met de werkelijkheid volkomen strijdt. Juist het 

 Scandinavische ijs heeft het Schotsche verdrongen, getuige de talrijke 

 Noorsche zwerfsteenen aan Engeland's oostkust, en niet omgekeerd. 

 Van Engelsche erratica heeft men in Nederland nog nooit iets gehoord. 

 Mocht ik die dezen zomer op Texel vinden, dan hoop ik dit dadelijk 

 mee te deelen. Tot zoolang is deze onderstelling door niets gesteund 

 en heeft alles tegen zich. 



In het voorgaande heli ik eene poging gedaan de door Dubois 



