( 176 ) 



Natuurkunde. — De Heer van dkr Waals biedt een mededeeling 



aan : "De gedaante der doorsneden van het saturatievlak, lood- 

 recht op de x-as, ingeval ei' tusschen twee temperaturen drie- 

 phasendruk bestaat". 



In de vergadering van Maart 1905 heb ik (tig. 4, 5 en 6) in 

 teekening gebracht eenige doorsneden loodrecht op de T-as, van het 

 (p, T, #)-vlak, voor een drietal temperaturen, waarbij drie phasen 

 gelijktijdig bestaan kunnen. De drie gekozen temperaturen waren 

 1°. de temperatuur, welke ik de transformatie-temperatuur zou kunnen 

 noemen en welke ik door T ir zal aanduiden tig. 5, 2°. even beneden 

 de transformatie-temperatuur tig. 4 en 3°. even boven T ir . 



Ingeval voor alle mogelijke temperaturen deze doorsneden bekend 

 zijn is natuurlijk het saturatievlak geheel bepaald en bekend, en zijn 

 dus ook alle andere doorsneden, bijv. die ± op de x-as, bepaald. Maar 

 uit de gegeven figuren blijkt, dat, ofschoon het realiseerbare gedeelte 

 van het saturatievlak een betrekkelijk eenvoudige gedaante heeft, 

 het niet te verwezenlijken gedeelte een vrij ingewikkeld beloop heeft 

 — en dat het noodig is ook dat ingewikkelde gedeelte te kennen, 

 wil men den samenhang kunnen nagaan en het veranderlijk beloop 

 van het gedeelte dat voor verwezenlijking vatbaar is. 



De ingewikkeldheid van het verborgen gedeelte is oorzaak dat 

 al zijn alle doorsneden loodrecht op de x-as door die, welke lood- 

 recht op de T-as staan, bepaald, de gedaante der {p, T) x doorsneden 

 niet altijd gemakkelijk zal zijn af te leiden. Nu ik voor mij zei ven 

 een inzicht heb verkregen over den loop dezer doorsneden heb ik 

 gemeend dat het niet geheel van belang ontbloot is, als ik door een 

 opvolgende reeks van figuren de eigenschappen dezer lijnen in het 

 licht tracht te stellen. 



Wil men deze (p, T) x figuren in teekening kunnen brengen, dan 

 moet natuurlijk het geheele oppervlak bekend zijn, — met andere 

 woorden, volgens den gang onzer afleiding uit de (p,x)r doorsneden — 

 dan moeten alle (p, x)t doorsneden bekend zijn. 



Tusschen twee temperaturen, welke door het experiment bekend 

 zijn, zie fig. 4, 5 en 6 der vorige mededeeling, heeft zulk een 

 {p>x)T doorsnede twee toppunten n.1. P en Q. Laat men T stijgen 

 dan vernauwt zich het gedeelte dat P tot top heeft, en verwijdt 

 zich het gedeelte dat Q tot top heeft en omgekeerd. Deze eigenschap 

 is misschien in de schematische figuren der vorige mededeeling niet 

 geheel vervuld, maar volgt onmiddellijk uit het feit dat bij voort- 

 gezette temperatuursverhooging de top P verdwijnt, terwijl bij ge- 

 noegzame verlaging van T de top Q verdwijnt. Noemen wij de 



