( 365 ) 



aangaat bestaat er toch werkelijk een belangrijk verschil tusschen 

 het keienleeni en het keienzand. Dat had mij vooral ook „vergelij- 

 kende mechanische analyse", welke de heer Jonker aanbeveelt, geleerd. 

 Ik herinner mij, verder, onder de steenen uit het zand van den 

 Hondsrug niet een enkelen vuursteen gevonden te hebben, daaren- 

 tegen ontbrak de steensoort in geen der door mij onderzochte leem- 

 groeven in de nabijheid, rekent men de kleinere stukjes mede, dan 

 was zij zelfs zeer rijkelijk vertegenwoordigd. Het enkele tegenover- 

 gestelde, door Dr. Jonker in eenen kuil van leemhoudend zand bij 

 Groningen opgemerkte geval bewijst niets tegen die algemeene ervaring. 

 Bovendien was dit nog geen keienleem, slechts leemhoudend zand. Ook 

 hij vond in den Drentsehen Hondsrug in verschillende leemgroeven 

 vuursteen. Dat nu in het algemeen — want men is verplicht ook 

 buiten den Hondsrug gelegen plaatsen te vergelijken, daar ons noordsch 

 diluvium als tot éénen ijstijd behoorend beschouwd wordt — ten 

 aanzien van het vuursteengehalte een zeer kennelijk verschil bestaat 

 tusschen het keienleem en het keienzand acht ik wel degelijk mede 

 te bewijzen, dat in het algemeen het eene uit het andere niet door 

 uitspoeling kan ontstaan zijn. Evenmin als het somtijds ontbreken 

 van vuursteen in keienleem bewijst ook het wel voorkomen in keien- 

 zand iets tegen die algemeene strekking mijner bewering. 



In het bovenstaande hel» ik gemeend eenige der bezwaren van 

 Dr. Jonker, tegen de eene der (door mij overigens als van onder- 

 geschikt belang beschouwde) pogingen ter verklaring van de opwel- 

 ving van den Hondsrug beknopt te moeten bespreken. Dat moge 

 voldoende zijn. 



Gaarne neem ik evenwel nog de gelegenheid waar om een punt 

 van grooter beteekenis, waarover Dr. Jonker zijne meening gezegd 

 heeft te bespreken, ik bedoel de richting waarin het landijs tot 

 ons gekomen is. Naar aanleiding van een onderzoek van sedimentaire 

 zwerfsteenen uit het Groningsche gedeelte van den Hondsrng, waar- 

 van hij de uitkomsten in zijn verleden jaar verschenen proefschrift 

 heeft neergelegd, is Dr. Jonker, evenals vroeger Schroeder van der 

 Kolk door het onderzoek der kristallijne zwerfsteenen, vooral van 

 het oosten van ons land, en anderen, tot de overtuiging gekomen dat 

 de ijsstroom, die het glaciaal diluvium in het noorden van Neder- 

 land heeft doen ontstaan, een baltische geweest is. Zelfs weet hij 

 nauwkeurig te zeggen welke de weg is, die „de ijsstroom welke 

 het Groninger diluvium heeft geschapen," genomen heeft om ons 

 land te bereiken. Ik ineen daartegen bezwaren te moeten inbrengen. 



Sedert vele jaren is men in ons land gewoon om, met verwaar- 

 loozing van beschikbare directe middelen, onder andere «Ie bestu- 



