( 366 ) 



deering in situ van de Quetsclisteine (reeds door den onvergetelijken 

 Schroeder van der Kouc, veertien jaren geleden, aanbevolen), zich bij 

 de bepaling van de richting van den ijsstrooni te laten leiden dooi- 

 de vaste rotsen, waarvan de steenen, welke die stroom ons gebracht 

 heeft, herkomstig zijn. Men verloor daarbij uit het oog, wat men trouwens 

 vroeger nog niet wist, dat aan den grooten ijstijd, in welken het noordsch 

 dilnvium in ons land is neergelegd, een vroegere is vooraf' gegaan, 

 van minder beteekenis wel is waar, zoodat het noordsche ijs toen 

 ons land niet bereikt heeft, maar toch de eerste echte ijstijd, waar- 

 door liet pleistocene tijdvak is ingeleid geworden. In dien eersten 

 ijstijd, de Scanian Epoch van James Geikie, leefde in de Noordzee 

 de arctische fauna van den Crag van Weybourne en ontving, ge- 

 durende de periode van afsmelting van het zuidelijke ijs, ons land 

 het Rijn-diluvium. 



In Scandinavië en het hooge land ten oosten van de Oostzee, op 

 de landplaat dus welke men Fennoscandia noemt, heeft zich toen 

 landijs gevormd dat, de helling van het terrein volgend, in de Noordzee 

 in drijfijs eindigde en vooral in het Oostzeebekken, als oudste 

 baltische gletscher, afdaalde. Men weet dat de sculptuur van dat 

 Finsch-Scandinavische land zoo goed als geheel reeds in tertiairen 

 tijd, terwijl het op veel hooger niveau lag, is gereed gekomen. Het 

 ijs, dat daarna herhaaldelijk zich erover uitbreidde, heeft hoofdzakelijk 

 slechts het losse materiaal weggenomen, oppervlakten geschaafd. Zoo 

 vond het eerste landijs al de in het lange voorafgaande tijdvak van 

 erosie ontstane losse bedekkingen van den rotsachtigen bodem zoo- 

 wel in dat hoogland zelf als in het Oostzeebekken met zijn overige 

 omgeving. Het valt niet te betwijfelen of er moet aldus reeds in 

 den eersten ijstijd transport van steenen op groote schaal en tot op 

 groote afstanden van de vaste rotsen, in de Noordzee en vooral in het 

 Oostzee-bekken (tot in Sleeswijk heeft men den oudsten baltischen 

 gletscher kunnen nasporen) hebben plaats gehad. Toen bij de latere 

 veel aanzienlijker ijsophooping ook de Noordzee door het landijs ') 

 geheel was opgevuld, moet het Britsche deel daarvan de reeds vroeger 

 van drijfijs op den bodem dier zee neergevallen zwerfkeien hebben 

 medegenomen. 



Van zulk eenen oorsprong zijn de Scandinavische zwerfsteenen aan 

 de kust van Oost-Engeland. Deze zijn daar niet zoo talrijk als Dr. Jonker 

 meent. Onder duizenden van Britsche kan men er nu en dan een 

 enkelen oprapen van Scandinavische herkomst. Ik meen dan ook 



!) Men heeft goede redenen om niet slechts aan pakijs te denken, zooals de 

 Amerikaansehe geoloog Salisbury doet. 



