( 413 ) 



Mechanica. - - De Heer Korteweg doei eene medcdeeling over: 

 „Hüygens' sympathische uurioerken en verwante verschijnselen, in 

 verband met de principale en de samengestelde slingeringen 

 die zich voordoen wanneer aan een mechanisme met één enkelen 

 vrijheidsgraad twee slingers bevestigd worden". 



Inleiding. 



1. Toen in Februari 1665 Christiaan Hüygens door een lichte 

 ongesteldheid van eenige dagen zijn kamer honden moest, nam hij 

 waar dat twee kort geleden door hem vervaardigde uurwerken, die 

 één a twee voet van elkander verwijderd opgesteld waren, een zóó 

 volkomen gelijken gang bezaten dat telkens wanneer de eene slinger 

 het verste naar links uitweek de andere op datzelfde oogenblik zijn 

 grootste uitwijking naar rechts vertoonde 1 ). Toch bleek het toen de 

 uurwerken van elkander verwijderd werden dat het eene per dag 

 vijf seconden bij het andere vóórliep. 



Aanvankelijk schreef Hüygens de „sympathie" dezer beide uur- 

 werken aan den invloed toe der luchtbeweging door hunne slingers 

 te voorschijn geroepen ; maar weldra ontdekte hij de werkelijke 

 oorzaak bestaande in eene geringe bewegelijkheid der beide stoelen 

 over wier ruggen de stokken lagen aan welke de uurwerken be- 

 vestigd waren 2 ). 



l ) „Ge qu'ayant fort admiré quelque temps" ; schrijft hij : „j'ay enfin ti-ouvé 

 „que cela arrivoit par une espèce de sympathie : en sorle que faisant battre les 

 „pendules par des coups entremeslez; j'ay trouvé que dans une demieheure de 

 „temps, elles se remettoient tousiours a la consonance, et la gardoient par apres 

 „constamment, aussi longtemps que je les laissois aller. Je les ay ensuite eloignées 

 „1'une de 1'autre, en pendant 1'une a un bout de la chamhre et 1'autre a quinze 

 „pieds de la: et alors j'ay vu qu'en un jour il y avoit 5 secondes de difference 

 „et que par consequent leur accoid n'estoit venu auparavar.t, que de quelque 

 „sympathie". Journal des Sgavdns du Lundy 16 Mars 1665. Oeuvres de Christiaan 

 Hüygens, Tomé V. p. 244. 



i ) „J'ay ainsi trouvé que la cause de la sympathie .... ne provient pas du 

 „mouvement de 1'air mais du petit branslement, du quel eslant tout a fait insen- 

 „sible je ne m'estois par apperceu alors. Vous scaurez donc que nos 2 horologes 

 „chacune attachée a un baston de 3 pouces en quarré, et long de 4 pieds estoient 

 „appuiées sur les 2 mesmes chaises, distantes de 3 pieds. Ce qu'estant, et les 

 „chaises estant capables du moindre mouvement, je demonstre que necessairement 

 „les pendules doivent arriver bientost a la consonance et ne s'en departir apres, 

 „et que les coups doivent aller en se rencontrant et non pas paralleles, comme 

 „1'experience desia 1'avoit fait veoir. Estant venu a la dite consonance les chaises 

 „ne se meuvent plus mais empeschent seulement les horologes de s'écarter par ce 

 „qu'aussi tost qu'ils tachent a Ie faire ce petit mouvement les remet comme au- 

 „paravant". Brief aan Mokay van 6 Maart 16(35. Oeuvres, T. V. p. 2j(3. Vergelijk 



