(414) 



2. Hoewel Hüygens' waarnemingen gepubliceerd werden in het 

 Jou rm tl des Srji.cuiis van II5B5 en bovendien vernield y.ijn in liet 

 „Horologium oscillatorium" schijnen zij vergeten te zijn geweest 

 toen in 1739 door John Ellicott verwante verschijnselen ont- 

 dekt werden J ). Wat hij aanvankelijk waarnam was dit : dat van 



ook het Journul des Scavans du Lundy 28 Murs 1665, Oeurres T. V. p. 301, 

 note (4), alwaar Huygens zijne eerste verklaring intrekt om er de juiste voor in de 

 plaats te stellen, en evenzoo zijn „Horologium Orscillatorium" waar zijne waar- 

 nemingen en hunne verklaring op een der laatste bladzijden van het „ Pars prima" 

 worden uiteengezet. 



Een nog eenigszins meer gedetailleerd verslag van die waarnemingen wordt 

 Fig. Ia overigens gevonden in een zijner manuscripten. 



Daaraan ontleenen wij de nevensgaande figuren 

 en de navolgende verklaring die Huygens van 

 het verschijnsel meende te kunnen geven : „Utrique 

 „horoiogio pro fulcro erant sedes duae quarum 

 „exiguus ac plane invisibilis motus pendulorum 

 „agitatione exitatus sympathiae praediclae causa 

 „fuit, coegitque illa ut adversis ictibus semper 

 „consonarent. Unumquodque enim pendulum tune 

 „cum per cathetum transit maxima vi fulcra 

 „secum trahit, unde si pendulum B sit in BD 

 „cathelo cum A tantum est in AC, moveatur 

 „autem B sinistram versus et A dextram versus, 

 „punctum suspensionis A sinistram versus im- 

 „pellitur, unde acceleratur vibratio penduli A. Et 

 „rursus B transiit ad BE quando A est in cathelo 

 „AF, unde tune dextrorsum impellitur suspensio B, ideoque retardatur vibratio 

 „penduli B. Rursus B pervenit ad cathetum BD quando A est in AG, unde 

 „dextrorsum trahitur suspensio A, ideoque acceleratur vibratio penduli A. Rursus 

 „B est in BK, quando A rediit ad cathetum AF, unde sinistrorsum trahitur sus- 

 „pensio B, ac proinde retardatur vibratio penduli B. Atque ita cum retardetur 

 „semper vibratio penduli B, acceleretur autem A, necesse est ut brevi adversis ictibus 

 „consonent, hoc est ut simul ferantur A dextrorsum et B sinistrorsum, et contra. 

 „Neque tune ab ea consonantio recedere possunt quia continuo eadem de causa 

 „eodum redigunlur. Et tune quidem absque ullo fere motu manere fulcro mani- 

 „festum est, sed si turbari vel minimum incipiat concordia, tune minimo motu ful- 

 „crorum reslituitur, qui quidem motus sensibus percipi nequit, ideoque errori 

 „causam dedisse mirandum non est". 



Wij geven deze verklaring voor 't geen ze waard is. Huygens, die ze nimmer 

 gepubliceerd heeft, zal er zelve, althans later, wel niet geheel door bevredigd zijn 

 geweest. Inderdaad is het de wrijving alleen die ten slotte veroorzaken kan dat 

 van de drie mogelijke principale slingeringen er slechts ééne enkele overblijft. 

 Iedere verklaring waarbij de wrijving geene rol speelt mag derhalve a priori als 

 onvoldoende worden beschouwd. 



l ) Phil. Trans. Vol. 51, p. 126—128: "An Account of the Influence which two 

 "Pendulum Clocks were observed to have upon each other," p. 128—135 : 

 "Further Observations and Experiments concerning the two Clocks above mentioned." 



