( 456 ) 



lijk bijeen en door elkander, zoodat zij tezamen en tegelijk ter 

 plaatse, waar zij zich thans bevinden, aangebracht werden. De rich- 

 ting van het transport was, zooals uit de gedaante der frontmoraine 

 blijkt, uit het Noordoosten. De rolsteenen, die tegenwoordig aan de 

 oppervlakte gevonden worden, behooren tot dezelfde vorming en 

 werden, voor zoover dit nog niet het geval was, langzamerhand door 

 water en wind blootgelegd. De bovengenoemde zwerfsteenen moeten 

 derhalve oorspronkelijk veel verder naar het Noorden en naar het 

 Oosten gedreven zijn, dan tot die plaatsen, waar zij zich tegenwoor- 

 dig bevinden, omdat zij door den naderenden baltischen ijsstroom 

 gegrepen en met het materiaal van diens moraine medegesleept wer- 

 den. Het tijdperk van het vervoer der Maas- en Rijngesteenten is 

 dientengevolge te stellen in het beginvan het hoofdijstijdperk (Saxonian). 



Veel moeilijker valt het daarentegen uit te maken door welke mid- 

 delen dit vervoer, waarvoor alléén een rivier of een gletscher in 

 aanmerking komen kan, plaats vond. Het denkbeeld dat al de ge- 

 noemde steenen door de Maas benedenwaarts zouden gebracht zijn, 

 stuit op groote bezwaren. Wanneer wij de vondsten van Ardennen- 

 gesteenten op de stranden van Goedereede en Voorne — van die 

 in Suffolk (Engeland) niet eens te spreken — buiten beschouwing 

 laten, dan blijft er nog een uitgestrekt terrein van 105 K.M. lengte 

 (van Utrecht tot Eibergen), waarover die zwerfsteenen waaiervormig 

 uitgespreid liggen- De Maas moest dan eertijds een groot mondings- 

 gebied gehad hebben. Een nog grooter bezwaar is, dat onder dit 

 transport de toenmalige Rijn (thans IJsel) overschreden moest zijn, 

 aangezien de zwerfsteenen ten Oosten daarvan (Doetichem, Eibergen, 

 Markelo) gevonden worden. Eindelijk zijn er blokken, die veel te 

 omvangrijk zijn, om door een rivier op grooten afstand vervoerd te 

 kunnen worden, daargelaten dat sommigen niet eens gerold zijn, 

 hetgeen eveneens tegen een transport door stroomend water pleit. 



Ten einde die bezwaren duidelijk in het licht te stellen, mogen 

 vooreerst eenige voorbeelden uit de provincie Limburg en uit de 

 Campine aangehaald worden. A. Ekens vond in de omstreken van 

 Maastricht talrijke groote brokken van cambrische kwartsieten, waarvan 

 er één 3 M. hoog, 2,6 M. lang en 0,6 M. breed was, hetgeen een 

 gewicht van ongeveer 12400 K.G. uitmaakt. l ) Nog bedenkelijker 

 is het met de zandsteenblokken in het diluvium der Campine gesteld. 

 E. Dklvaux merkte te Holsteen-Molenheide, nabij Zonhoven in de 

 omstreken van Hasselt, exemplaren op van 4 a 36 kubieke meters, 



l ) Note sur les roches cristallines 1. c. p. 412, 417. De heer L. Rutten deelde 

 mij mede dat in de omstreken van Sittard dergelijke blokken eveneens een middellijn 

 van ± 3 M. bereiken. 



