( 460 ) 



Een gletscher laat echter ook andere getuigen zijner werkzaamheid 

 achter en men zoude o. m. moeten verwachten, dat in de laagvlakte 

 nog overblijfselen van de morainewallen gevonden moesten worden. 

 Het ontbreken daarvan is echter daaraan toe te schrijven, dat de 

 groote baltische ijsstroom verder naar het Zuiden doorgedrongen is 

 en ook die getuigen vernield heeft. Aangezien een dergelijk voor- 

 dringen vaak ontkend werd, blijkt de noodzakelijkheid de versprei- 

 ding van Skandinavische erratica in de provinciën Limburg en Noord- 

 Brabant, alsmede in de Campine, na te gaan. 



J. A. de Luc merkte reeds in 1778 zwerfblokken van graniet 

 tusschen Postel en Alten, alsmede bij Lommei en Helchteren op l ). 

 Daarna heeft J. J. d'Omalius d'Halloy de aandacht op de vele 

 blokken van graniet en andere „primordiale" gesteenten, die op 

 de heidevlakten van de Campine gevonden worden, gevestigd. „La 

 „quantité de ces bloes doit être été immense ; car quoiqu'on 

 „fasse un grand usage pour paver les rues, ainsi que pour faire 

 „des jetées Ie long de la mer et des rivières, on en voit beaucoups 

 „dans les bruyères". 5 ) En Engelspach — Lakivière laat niet achter- 

 wege te vermelden, dat die granietblokken den omvang van kubieke 

 meters bereiken. 8 ) Weinige jaren later deelde J. G. S. van Breda 

 het vinden van twee rolsteenen van graniet onder den bodem van 

 Maastricht mede, waaraan hij de zeer juiste opmerking vastknoopt, 

 dat deze later dan de uit de Ardennen afkomstige steenen aan- 

 gebracht zijn 4 ). Evenzoo gaf hij reeds bericht van de graniet- 

 blokken, die in de nabijheid van Oudenbosch in Noord-Brabant 

 gevonden worden 5 ). Staring meende dat deze zwerfsteenen, „door 

 het een of ander toeval" derwaarts vervoerd werden °), hoewel kort 

 te voren Norbert de Wael te Weelde, 10 K.M. ten NNO. van 



klaring voor het vervoer der kwartsietblokkcn uit de Ardennen gevonden wordt. 

 (Sur Ie transport et Ie déplacement des cailloux volumineux de 1'Amblève. Ann. 

 Soc. géol. de Belgique. XVIII. Liége 1890-91. Buil. p. CVII— GIX). 



!) Lettres physiques et morales sur 1'histoire de la terre et de l'homme. IV. 

 Paris et La Haye 1779, p. 54, 57. 



3 ) Mémoires pour servir a la description géologique des Pays-Bas, de la Flandre 

 et de quelques contrées voisines. Namur. 1828, p. 204, 205. 



8 ) Considéralions sur les bloes erratiques et roches primordiales Bruxelles. 1829 

 (fide P. Cogels. Ann. Soc. roy. malacolog. de Belgique. XVI. 1881, Buil. p. LIV). 



*) Natuurk. Verhandel, van de Holl. Maatsch. v. Wetensch. XIX. Haarlem 

 1831, p. 390. 



6 ) De grootste ervan had oorspronkelijk een gewicht van ± 5300 K.G. (V. Becker 

 Het zwerfblok van Oudenbosch en zijne omgeving. Studiën op Godsdienstig, 

 Wetensch. en Letterk. Gebied. XXX. Utrecht. 1888, p. 25). 



6 ) De bodem van Nederland II. Haarlem 1860, p. 78. 



