( 14 ) 



van der Waals voor die contractie in de waarde van a een goede 

 reden zal hebben gehad - - echter is de zaak mij niet duidelijk ge- - 

 worden. De gronden, door van der Waals p. 90 — 91 daarvoor 

 aangevoerd, hebben ons niet kunnen overtuigen, en in elk geval is 

 de onderstelling k = Va dan toch willekeurig. Men zou met eenig 

 recht kunnen vragen, hoe groot wel de waarde van n moet zijn, 

 opdat er contractie intreedt bij de moleculaire aantrekking, en waar- 

 beneden die contractie niet in rekening behoeft te worden gebracht, 

 (b.v. bij n = 2 ■. zie p. 90 l.c. „Het is waar . . ."). In elk geval zal 

 de toekomst leeren óf, en zoo ja inhoeverre, een verandering ook in 

 de waarde van a behoort te worden aangebracht - - ook wat den 

 vasten toestand betreft. Want er bestaat reden om aan te nemen, 

 dat door de onbewegelijkheid der moleen ulgroepen - de mole- 



culaire attractie in den vasten toestand wellicht anders is dan in den 

 vloeibaren toestand. 



35. Ten slotte wil ik hier nog een belangrijke kwestie bespreken, 

 die met het bovenstaande in nauw verband staat, en waarover ook 

 door mij reeds jaren geleden is nagedacht ; ik bedoel de afhankelijk- 

 heid van de grootheid b van temperatuur en volume. 



In een derde opstel spreekt van der Waai.s nl. nogmaals uitvoerig 

 over de kritische grootheden, en de veranderingen welke deze onder- 

 gaan tengevolge der veranderlijkheid van b met o. De invloed der 

 temperatuur wordt bij dit belangrijke onderzoek buiten beschouwing- 

 gelaten. Ook ik heb mij met deze vragen — zij het ook op beschei- 

 dener schaal - - reeds vroeger beziggehouden, en de kwestie op geheel 

 analoge wijze aangevat. Ik behoef slechts te verwijzen naar een 

 Artikel in de Arch. Teyler van 1901 l ), waar ik de geheel algemeene 



/d&\ fd-b\ 



formule voor v in functie van b c , ( — I = b' c en — - = b" c afleidde 



dv/ c \dv 



p. 2 bovenaan), alsmede die voor p c , RT C en n = — — (p. 7, for- 



RT C 



mules (9), (10) en (11)). Maar vooral naar een stuk in dezelfde 



Archives van 1905 : Quelques remarques sur 1'équation d'état, waar ik 



op p. 47 e.v. analoge beschouwingen gaf als van der Waals later 



op p. 87 — 90 van zijn T' stuk (9 Juni 1910) over de Schijnassociatie, 



en uitvoeriger in zijn laatste stuk van 6 April 1911 (p. 1310 e.v.) 2 ). 



Twee dingen zijn mij in dat laatste stuk bijzonder opgevallen. 



Vooreerst dat van der Waals op p. 1313 zijn theoretische formule 



l ) Sur l'influence des corrections a la grandeur b etc. 



-) De formule (II) op p. 1311 voor v c komt overeen met dp reeds geciteerde 

 op p. 2 van mijn stuk van 1901. 



